Nền tảng học trực tuyến, học online, hỏi đáp học tập dành cho học sinh Việt Nam

10 NGÀY CÔ ĐỌNG LÝ THUYẾT ÔN THI THPTQG 2026 MÔN SINH

❗❗#Ngày 7. TRỌNG TÂM LÝ THUYẾT TIẾN HÓA (07/06/2026) ⚡⚡

----

LÝ THUYẾT TIẾN HÓA

1. Bằng chứng tiến hoá

- Bằng chứng trực tiếp (hoá thạch), bằng chứng gián tiếp (giải phẩu so sánh, sinh học phân tử và tế bào).

- Cơ quan tương đồng là những cơ quan có cùng nguồn gốc nhưng chức năng khác nhau. Cơ quan tương đ ồng là bằng chứng chứng tỏ các loài có chung nguồn gốc nhưng tiến hóa theo hướng thích nghi với các điều kiện khác nhau. (tiến hóa phân li tính trạng).

- Dấu hiệu nhận biết cơ quan trương đồng: Hai cơ quan có chức năng khác nhau; Ví dụ cánh dơi và chân bò.

- Dấu hiệu nhận biết cơ quan trương tự: Hai cơ quan có chức năng giống nhau; Ví dụ mang cá với mang tôm.

- Tất cả các loài đều có chung một bộ mã di truyền, đều được cấu tạo từ tế bào => Mọi sinh vật có cùng một nguồn gốc chung.

- Trong các bằng chứng tiến hóa thì hóa thạch là bằng chứng quan trọng nhất, sau đó đến bằng chứng sinh học phân tử.

2. Học thuyết Darwin

- Các cá thể sinh vật luôn phải đấu tranh sinh tồn với nhau, chỉ những cá thể nào mang nhiều biến dị có lợi thì mới sống sót và sinh sản ưu thế. Đấu tranh sinh tồn chính là động lực thúc đẩy sự tiến hóa của loài.

- Theo Darwin, thực chất của CLTN là sự phân hoá về khả năng sống sót và sinh sản của các cá thể trong loài.

- Theo Darwin, đối tượng của chọn lọc tựnhiên là cá thể; kết quả của chọn lọc tự nhiên sẽ tạo nên loài mới có các đặc điểm thích nghi với môi trường sống.

- Chọn lọc nhân tạo được thực hiện theo nhu cầu, nguyện vọng của con người. Tùy theo mục đích sản xuất mà con người đã tạo ra các giống khác nhau.

- Quá trình nghiên cứu tiến hóa, Darwin tiến hành theo 3 bước (Quan sát các loài trong thiên nhiên và thu thập số liệu; Đưa ra giả thuyết về chọn lọc tự nhiên; Tiến hành kiểm chứng giả thuyết bằng chọn lọc nhân tạo)

3. Tiến hoá nhỏ và tiến hoá lớn

- Tiến hoá nhỏ là quá trình làm biến đổi cấu trúc di truyền của quần thể dẫn tới hình thành quần thể thích nghi → Quần thể là đơn vị của tiến hoá. Tiến hóa nhỏ diễn ra trong một phạm vi tương đối hẹp, thời gian tương đối ngắn, có thể nghiên cứu bằng thực nghiệm. Việc hình thành loài mới đánh dấu

- Tiến hoá lớn là quá trình hình thành loài mới và các đơn vị phân loại trên loài (chi, họ, bộ, lớp, ngành, giới). Tiến hóa lớn diễn ra trên phạm vi rộng lớn, trong thời gian dài, chỉ có thể nghiên cứu bằng tổng hợp, so sánh.

4. Các nhân tố tiến hoá (là những nhân tố làm thay đổi thành phần kiểu gene và tần số các allele của quần thể).

a. Đột biến: Tần số thấp (10-6 đến 10-4 ), hầu hết đều là đột biến gene lặn và có hại.

- Đột biến gene là nguồn nguyên liệu chủ yếu của tiến hoá và chọn giống. Vì ĐB có tần số thấp nên nó làm thay đổi tần số với tốc độ rất chậm. Vì đột biến xảy ra ngẫu nhiên nên ĐB là nhân tố tiến hóa vô hướng.

- Đột biến gene tạo ra các allele mới. Từ các allele mới, qua giao phối sẽ tạo ra các kiểu gene mới.

- Giá trị thích nghi của ĐBG tùy thuộc vào môi trường sống và tổ hợp gene. (môi trường sống thay đổi thì giá trị thích nghi thay đổi)

b. Giao phối không ngẫu nhiên (tự thụ phấn, tự giao phối, giao phối gần, giao phối có lựa chọn)

- Chỉ làm thay đổi thành phần kiểu gene, không làm thay đổi tần số allele của quần thể.

- Làm tăng dần tỷ lệ kiểu gene đồng hợp và giảm dần tỷ lệ kiểu gene dị hợp => làm cho ĐB lặn nhanh chóng được biểu hiện thành kiểu hình đột biến.

c. Chọn lọc tự nhiên (CLTN): Không tạo ra kiểu gene mới mà chỉsàng lọc và loại bỏ những kiểug en đã có sẵn.

- CLTN tác động trực tiếp lên kiểu hình, qua nhiều thế hệ sẽ dẫn tới hệ quả là chọn lọc kiểu gene.

- Thực chất của CLTN là quá trình phân hoá khả năng sống sót và sinh sản của các kiểu gene khác nhau trong quần thể.

- CLTN làm biến đổi tần số các allele theo một hướng xác định (quy định chiều hướng tiến hoá).

- CLTN chống allele trội có hiệu quả nhanh hơn đối với chống lại allele lặn. CLTN tác động lên sinh vật đơn bội có hiệu quả nhanh hơn lên sinh vậtlưỡng bội.

d. Dòng gene (di - nhập gene): Các cá thể nhập cư có thể mang đến những allele mới làm phong phú vốn gene của quần thể. Sự di cư làm giảm tính đa dạng của quần thể; sự nhập cư làm tăng tính đa dạng di truyền của quần thể. Sự di cư của các cá thể, sự phát tán của giao tử đều dẫn tới dòng gene giữa các quần thể.

e. Các yếu tố ngẫu nhiên gây ra phiêu bạt di truyền.

- Với quần thể có kích thước càng nhỏ thì các yếu tố ngẫu nhiên càng dễ làm thay đổi tần số allele. Yếu tố ngẫu nhiên có thể làm thay đổi đột ngột tần số allele của quần thể, làm giảm tính đa dạng của quần thể.

- Yếu tố ngẫu nhiên làm thay đổi tần số allele không theo một hướng xác định; Một allele nào đó dù là có lợi vẫn có thể bị loại bỏ ra khỏi quần thể bởi tác động của yếu tố ngẫu nhiên. Một số lưu ý:

- Những nhân tố làm thay đổi tần số allele không theo một hướng xác định là: Đột biến; Dòng gene; Các yếu tố ngẫu nhiên.

- Những nhân tố có thể làm tăng đa dạng di truyền quần thể là: Đột biến, nhập gene.

- Những nhân tố có thể làm giảm đa dạng di truyền của quần thể là: Giao phối không ngẫu nhiên, Các yếu tố ngẫu nhiên, chọn lọc tự nhiên, di gene.

- Những nhân tố có thể tạo ra kiểu gene mới cho quần thể là: GP không ngẫu nhiên, Đột biến, nhập gene.

- Quần thể đang ở trạng thái cân bằng di truyền là quần thể có tỉ lệ kiểu gene: p2AA : 2pqAa : q2 aa. Nếu quần thể duy trì trạng thái cân bằng từ thế hệ này sang thế hệ khác thì quần thể đó không tiến hóa. Nhân tố tiến hóa là những nhân tố làm cho quần thể mất cân bằng di truyền.

5. Quá trình hình thành quần thể thích nghi

- CLTN không tạo ra kiểu gene thích nghi, nó chỉ đóng vai trò sàng lọc và làm tăng số lượng cá thể có kiểu hình thích nghi trong quần thể. (Kiểu gene thích nghi do đột biến và giao phối tạo ra).

- Ba nhân tố chính tham gia vào quá trình hình thành đặc điểm thích nghi là Đột biến; Giao phối; Chọn lọc tự nhiên.

- Trong quá trình hình thành quần thể thích nghi, thì bước tuần tự các bước là: (1) đột biến đã có sẵn trong quần thể; (2) Quá trình sinh sản làm cho đột biến được nhân lên trong quần thể; (3) Chọn lọc tự nhiên đã giữ lại các kiểu gene thích nghi; (4) Các kiểu gene thích nghi có tốc độ sinh sản nhanh hơn các kiểu gene khác, nên đã hình thành quần thể thích nghi.

6. Các cơ chế cách li sinh sản giữa các loài

a. Cách li trước hợp tử (Tinh trùng không gặp được trứng nên không tạo được hợp tử)

- Cách li nơi ở: Do sống ở các sinh cảnh khác nhau.

- Cách li tập tính: Do có tập tính giao phối khác nhau (loại cách li này chỉ có ở các loài động vật)

- Cách li thời gian: Sinh sản vào các mùa khác nhau.

- Cách li cơ học: Cấu tạo của cơ quan sinh sản khác nhau nên không xảy ra thụ tinh.

b. Cách li sau hợp tử: Có thụ tinh nhưng hợp tử bị chết, hoặc hợp tử sống phát triển thành con lai nhưng con lai bị bất thụ.

7. Hình thành loài mới: (luôn gắn liền với sự hình thành đặc điểm thích nghi mới)

a. Hình thành loài bằng cách li địa lí (Khác khu vực địa lí).

- Điều kiện địa lí là nhân tố gây ra sự chọn lọc tự nhiên (ở các điều kiện địa lí khác nhau, CLTN tiến hành theo các hướng khác nhau).

- Diễn ra chậm chạp qua nhiều giai đoạn trung gian, hình thành nòi địa lí sau đó hình thành loài mới.

- Hay xẩy ra đối với các loài động vật có khả năng phát tán mạnh (ví dụ chim, thú).

* Chướng ngại địa lí ngăn cản sự giao phối tự do giữa các quần thể nên góp phần thúc đẩy sự phân hóa vốn gene giữa các quần thể.

* Điều kiện địa lí không phải là nguyên nhân trực tiếp gây ra những biến đổi tương ứng trên cơ thể sinh vật. Điều kiện địa là nhân tố chọn lọc những kiểu gene thích nghi.

b. Hình thành loài bằng cách li tập tính. Chỉ xảy ra ở các loài động vật có tập tính giao phối phức tạp. Do có tập tính giao phối thay đổi nên từ 1 loài ban đầu đã hình thành nên 2 loài mới.

c. Hình thành loài bằng cách li sinh thái. Hai quần thể của cùng một loài sống ở 2 ổ sinh thái khác nhau, dần dần sẽ hình thành nên 2 loài mới.

d. Hình thành loài nhờ cơ chế lai xa và đa bội hoá.

- Lai xa kèm theo đa bội hoá sẽ tạo ra con lai có bộ NST song nhị bội nên bị cách li sinh sản với loài bố và loài mẹ => Hình thành loài mới.

- Lai xa kèm theo đa bội hoá nhanh chóng tạo nên loài mới vì sự khác nhau về bộ NST đã nhanh chóng dẫn đến sự cách li sinh sản.

- Hình thành loài mới bằng lai xa và đa bội hoá phổ biến ở thực vật (dương xỉ, thực vật có hoa), rất ít gặp ở động vật.

- Hình thành loài bằng lai xa và đa bội hóa diễn ra với tốc độ nhanh hơn so với hình thành loài bằng các con đường khác.

8. Nguồn gốc sự sống.

a. Tiến hoá hoá học:

- Khí quyển của trái đất nguyên thuỷ chủ yếu có các khí CH4, NH3, H2O, H2 (chưa có O2).

- Ngày nay, không diễn ra tiến hoá hoá học vì thiếu những điều kiện lịch sử cần thiết.

- Phân tử có khả năng tự nhân đôi đầu tiên là RNA. → Vật chất di truyền đầu tiên được lưu trữ trên RNA.

- Thí nghiệm của Milơ (1953) chứng minh: Hợp chất hữu cơ có thể được hình thành từ chất vô cơ theo phương thức hóa học.

b. Tiến hoá tiền sinh học: Hình thành nên các tế bào sơ khai, sau đó hình thành nên những tế bào sống đầu tiên.

9. Sự phát triển của sinh giới qua các đại địa chất

- Dựa vào những biến đổi lớn về địa chất, khí hậu và thế giới sinh vật để chia lịch sử phát triển thành 5 đại (Thái cổ → Nguyên sinh → Cổ sinh → Trung sinh → Tân sinh).

- Sự sống đầu tiên xuất hiện ở dưới nước, sau đó di cư lên cạn (từ đại Cổ sinh, sinh vật bắt đầu di cư lên cạn). Càng về sau thì sinh vật càng đa dạng và thích nghi càng hợp lí với môi trường. (Trong quá trình tiến hóa, số lượng loài tăng lên, đa dạng sinh học tăng lên).

- Sự biến đổi địa chất là nguyên nhân dẫn tới sự tuyệt chủng hàng loạt của các loài. Sau mỗi lần biến đổi địa chất, những loài sinh vật sống sót sẽ tiến hoá thành các loài mới.

* Lưu ý: Đại Thái cổ, sinh vật mới chỉ có nhân sơ. Sự sống đang tập trung dưới nước. Đại Nguyên sinh: Bắt đầu phân hóa các ngành động vật bậc thấp, phân hóa tảo. Sự sống đang tập trung dưới nước.

10 NGÀY CÔ ĐỌNG LÝ THUYẾT ÔN THI THPTQG 2026 MÔN SINH

❗❗#Ngày 6. TRỌNG TÂM LÝ THUYẾT DI TRUYỀN HỌC (PHẦN 2) - TÍNH QUY LUẬT HIỆN TƯỢNG DI TRUYỀN, ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ DI TRUYỀN & DI TRUYỀN HỌC NGƯỜI⚡⚡

----

DI TRUYỀN HỌC (PHẦN 2) - TÍNH QUY LUẬT HIỆN TƯỢNG DI TRUYỀN, ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ DI TRUYỀN & DI TRUYỀN HỌC NGƯỜI

I. TÍNH QUY LUẬT CỦA HIỆN TƯỢNG DI TRUYỀN

1. Quy luật Mendel (Mendel là người đầu tiên đưa ra phương pháp nghiên cứu di truyền hiện đại; là người đầu tiên đưa ra học thuyết về cặp nhân tố di truyền; Là người đầu tiên phát hiện ra sự phân li của cặp nhân tố di truyền).

- Một cơ thể có n cặp gene dị hợp khi giảm phân sẽ tạo ra tối đa 2n loại giao tử. Cơ thể này tự thụ phấn thì sẽ tạo ra 3n loại kiểu gene, nếu mỗi cặp gene quy định một cặp tính trạng và trội hoàn toàn thì sẽ tạo ra 2n kiểu hình.

- Phương pháp nghiên cứu của Menden có 4 bước (Bước 1: tạo dòng thuần chủng; Bước 2: Cắt bỏ nhị của tất cả các hoa được dùng làm mẹ; Bước 3: Cho lai và theo dõi đời con; Bước 4: Sử dụng toán thống kê để xử lí kết quả thí nghiệm).

- Lai phân tích là phép lai giữa cơ thể mang kiểu hình trội với cơ thể đồng hợp gene lặn để kiểm tra kiểu gene của cơ thể mang kiểu hình trội.

- Kiểu gene AA hoặc aa được gọi là đồng hợp; kiểu gene Aa được gọi là dị hợp.

- Cơ thể thuần chủng là cơ thể không mang cặp gene dị hợp (tất cả các cặp gene đều đồng hợp).

- Cặp tính trạng tương phản là 2 trạng thái khác nhau của 1 tính trạng (Ví dụ: Hạt vàng với hạt xanh; Hạt trơn với hạt nhăn; Thân cao với thân thấp, ...).

- Hai allele của cùng 1 gene (ví dụ Aa) sẽ được phân li đồng đều về 2 cực tế bào. Hiện tượng phân li đồng đều gọi là quy luật phân li. Ở cây đậu Hà Lan, tính trạng thân cao phân li đồng đều với tính trạng thân thấp; hoa đỏ phân li đồng đều với hoa trắng.

- Hai cặp gene Aa và Bb nằm trên 2 cặp NST khác nhau thì phân li độc lập với nhau trong quá trình phân bào. Thân cao phân li độc lập với hoa đỏ; Hoa đỏ phân li độc lập với hạt vàng; hạt vàng phân li độc lập với hoa trắng, ....

2. Mở rộng di truyền Mendel (Tương tác gene)

- Thực chất của tương tác gene là sự tương tác giữa sản phẩm của các gene với nhau để cùng quy định tính trạng.

- Tương tác giữa các gene không allele (A và B), gồm có: Tương tác bổ sung; tương tác cộng gộp.

- Tương tác giữa các gene cùng allele (A và a), gồm có: Trội hoàn toàn, trội không hoàn toàn; đồng trội.

- Gene đa hiệu là hiện tượng một gene chi phối sự biểu hiện của nhiều tính trạng.

3. Liên kết gene và hoán vị gene.

(Moorgan là người đầu tiên phát hiện ra quy luật di truyền liến kết gene, hoán vị gene, liên kết giới tính ở ruối giấm)

- Các gene trên cùng một NST thì di truyền cùng nhau và tạo thành một nhóm gene liên kết. Số nhóm liên kết bằng số nhiễm sắc thể đơn có trong giao tử.

- Liên kết gene làm hạn chế xuất hiện biến dị tổ hợp, đảm bảo sự di truyền bền vững của các nhóm tính trạng.

- Trong chọn giống, người ta có thể sử dụng đột biến chuyển đoạn để chuyển các gene có lợi vào cùng một NST để chúng di truyền cùng nhau tạo ra các nhóm tính trạng tốt.

- Hoán vị gene: Do sựtiếp hợp và trao đổi chéo giữa 2 đoạn chromatide tương đồng khác nguồn gốc dẫn tới hoán vị các allele.

- Hoán vị gene làm tăng sự xuất hiện biến dị tổ hợp, tạo điều kiện cho các gene tốt tổ hợp với nhau, tạo ra các nhóm tính trạng tốt. Hoán vị gene được sử dụng để lập bản đồ di truyền (1cM = 1% hoán vị gene). Bản đồ di truyền là sơ đồ sắp xếp vị trí tương đối của các gene trên NST.

- Ở ruồi giấm, ruồi đực không xảy ra hoán vị gene.

- Muốn có hoán vị gene thì phải có ít nhất 2 cặp gene dị hợp nằm trên 1 cặp NST và xảy ra tiếp hợp, trao đổi chéo.

4. Di truyền liên kết giới tính

- NST giới tính vừa mang gene quy định giới tính vừa mang một số gene quy định tính trạng thường.

- Ở loài người, thú, ruồi giấm thì con đực là XY; con cái là XX.

- Ở loài chim, bò sát, bướm thì con đực là WW; con cái là WZ.

- Khi gene nằm trên vùng không tương đồng của X thì gene đó không có trên Y.

5. Di truyền ngoài nhân (Corenslà người đầu tiên phát hiện ra di truyền tế bào chất, ở cây hoa phấn).

- Gene nằm ở trong tế bào chất (ở ti thể, lục lạp) thì tính trạng di truyền theo dòng mẹ (con chỉ nhận gene từ mẹ).

- Gene trong ti thể, lục lạp được phân chia không đều trong quá trình phân bào;

- Khi gene ở ti thể, lục lạp bị đột biến thì thường biểu hiện kiểu hình thành thể khảm. Do đó, gene lặn có thể được biểu hiện ở một vùng của cơ thể.

- Corens là nhà khoa học phát hiện ra quy luật di truyền tế bào chất, Ông sử dụng phép lai thuận nghịch, nghiên cứu ở cây anh thảo.

- Lai thuận, nghịch là 2 phép lai đổi ngược cho nhau (Ví dụ: đực là AA × cái là aa thì đảo lại là: đực aa × cái AA).

6. Mức phản ứng của kiểu gene

- Tập hợp toàn bộ các kiểu hình của cùng một kiểu gene ứng với các môi trường khác nhau thì được gọi là mức phản ứng của kiểu gene.

- Mức phản ứng do kiểu gene quy định. Các kiểu gene khác nhau có mức phản ứng khác nhau; các gene khác nhau có mức phản ứng khác nhau.

- Hiện tượng kiểu hình của một cơ thể bị thay đổi trước các điều kiện môi trường khác nhau được gọi là sự mềm dẻo kiểu hình (mỗi kiểu hình mới là một thường biến). Thường biến giúp sinh vật thích nghi thụ động với sự thay đổi của môi trường.

- Muốn xác định mức phản ứng của 1 kiểu gene thì phải nuôi trồng các cá thể có kiểu gene giống nhau ở các môi trường có điều kiện khác nhau; Tập hợp tấtc ả các kiểu hình đó là thường biến.

7. ỨNG DỤNG DI TRUYỀN HỌC VÀO CHỌN GIỐNG

* Nguồn biến dị di truyền cung cấp cho chọn giống: Đột biến; biến di tổ hợp; DNA tái tổ hợp.

a. Tạo giống thuần dựa trên nguồn biến dị tổ hợp: Cho các giống lai với nhau để tạo ra nguồn biến dị tổ hợp; tiến hành chọn lọc; sau đó cho giao phối cận huyết hoặc tự thụ phấn để tạo giống thuần chủng.

b. Tạo giống lai có ưu thế lai cao

- Ưu thế lai là hiện tượng con lai có năng suất, sức chống chịu, khả năng sinh trưởng và phát triển vượt trội so với các dạng bố mẹ.

- Tạo ưu thế lai bằng cách cho lai khác dòng tạo ra F1 có kiểu gene dị hợp về tất cả các cặp gene. Khi lai hai dòng thuần với nhau thì đời con có thể có ưu thế lai hoặc không (phép lai thuận có ưu thế lai nhưng phép lai nghịch lại không có ưu thế lai).

- Lai khác dòng là cho lai giữa 2 dòng thuần với nhau. Ví dụ: AA × aa; hoặc AABB × aabb.

c. Tạo giống bằng công nghệ tế bào

- Lai tế bào sinh dưỡng (dung hợp tế bào trần) sẽ tạo ra tế bào lai có bộ NST của hai loài (thể song nhị bội). Ví dụ: dung hợp tế bào trần của loài AABB với tế bào trần của loài DDEE thì sẽ tạo ra tế bào lai AABBDDEE.

- Nuôi hạt phấn tạo dòng đơn bội, sau đó gây lưỡng bội hoá thì sẽ thu được cây thuần chủng về tất cả các cặp gene.

- Nhân giống bằng nuôi cấy mô sẽ tạo ra hàng ngàn cây con có kiểu gene hoàn toàn giống nhau và giống cây mẹ (không tạo được giống mới).

- Từ một phôi (phôi có nhiều tế bào) được tách ra thành nhiều nhóm tế bào, mỗi nhóm tế bào được cấy vào tử cung của 1 cơ thể cái để phát triển thành 1 cơ thể. Các cơ thể này có kiểu gene và giới tính giống nhau.

- Từ cây có kiểu gene AaBb, cho tự thụ phấn thì tạo ra được tối đa bao nhiêu dòng thuần?

- Ở phương pháp nhân bản vô tính; cừu cho nhân có kiểu gene AABB; cừu cho trứng có kiểu gene aabb; cừu mang thai có kiểu gene AaBb thì cừu sinh ra có kiểu gene là AABB.

d. Tạo giống bằng công nghệ gene

- Công nghệ gene là quy trình tạo ra những tế bào hoặc sinh vật có gene bị biến đổi hoặc có thêm gene mới.

- Trong công nghệ gene, có 2 loại enzyme được sử dụng là: Restrictase dùng để cắt DNA và Ligase dùng để nối.

- DNA tái tổ hợp được tạo ra bằng cách gắn gene cần chuyển với thể truyền.

- Thể truyền có 3 loại là: Plasmit; Virus; NST nhân tạo.

- Gene đánh dấu được gắn vào thể truyền; sau đó thể truyền mới được gắn thêm gene cần chuyển

* Các thành tựu của công nghệ gene: Tạo cừu sản xuất sữa có protein của người; chuột nhắt mang gene chuột cống; cây bông mang gene chống sâu bệnh; giống lúa gạo vàng; vi khuẩn sản xuất hormone của người, cà chua có gene làm chậm quá trình chín.

* Khi đưa gene của người vào vi khuẩn thì người ta tiến hành phiên mã ngược phân tử mRNA tạo ra DNA; sau đó ghép DNA vào thể truyền để tạo DNA tái tổ hợp; Rồi đưa phân tử DNA tái tổ hợp vào tế bào vi khuẩn.

* Tạo ra sinh vật biến đổi gene sẽ mang lại các lợi ích (Tạo ra giống mới mang tính trạng tốt; nâng cao giá trị dinh dưỡng của sản phẩm; Cung cấp các hoạt chất dùng trong y học; Giảm sử dụng thuốc trừ sâu; Giảm nguy cơ dị ứng từ các chất tự nhiên; Tăng khả năng làm sạch môi trường của vi sinh vật). Sinh vật biến đổi gene gây ra những nguy cơ (Gây hại cho sức khỏe con người; phát tán gene không mong muốn vào tự nhiên; Tăng khả năng kháng kháng sinh; Gây suy giảm đa dạng sinh học; Có nguy cơ gây hại cho môi trường)

* Công nghệ DNA tái tổ hợp giúp chữa trị các rối loại di truyền. Ví dụ bệnh suy giảm miễn dịch thể kết hợp trầm trọng (SCID) do đột biến gene mã hoá enzyme adenosine deaminase (ADA) được chữa khỏi bằng cách đưa gene lành vào cơ thể người bệnh nhờ công nghệ DNA tái tổ hợp.

e. Hệ gene: Hệ gene là toàn bộ lượng vật chất di truyền trong tế bào của sinh vật. Ở người, hệ gene gồm toàn bộ gene trong DNA nhân tế bào và DNA ti thể.

8. DI TRUYỀN NGƯỜI

a. Khái quát về liệu pháp gene

Liệu pháp gene là phương pháp sử dụng gene để điều trị hoặc ngăn ngừa bệnh, tật di truyển. Mục đích của liệu pháp gene là phục hồi chức năng bình thường của tế bào, mô hoặc sửa chữa các sai hỏng di truyền.

Liệu pháp gene gồm các kĩ thuật chủ yếu là thay thế gene hỏng bằng gene lành, ức chế gene gây bệnh, chỉnh sửa gene hỏng và gây chết tế bào bệnh. Các gene liệu pháp (gene sử dụng để điều trị bệnh) được đưa vào tế bào nhờ vector. Gene liệu pháp có thể được đưa trực tiếp vào cơ thể người bệnh (con đường in vivo) hoặc được đưa vào tế bào gốc của người bệnh (được nuôi cấy bên ngoài cơ thể), sau đó tế bào mang gene liệu pháp được đưa vào cơ thể người bệnh (con đường ex vivo).

b) Điều trị rối loạn thần kinh

Các rối loạn thần kinh như bệnh Parkinson, bệnh Alzheimer, bệnh Huntington và bệnh da xơ cứng (ALS),... do tế bào thần kinh thoái hoá hoặc không hoạt động bình thường. Protein Tau giữ vai trò trung tâm khởi phát các bệnh rối loạn thần kinh khi tích tụ trong tế bào thần kinh ở dạng không hoà tan và gấp cuộn sai. Sử dụng gene liệu pháp giúp khôi phục chức năng bình thường hoặc bảo vệ các tế bào thần kinh khỏi bị thoái hoá. Ví dụ: Thử nghiệm lâm sàng dùng liệu pháp gene bất hoạt gene mã hoá protein Tau đã được thực hiện thành công ở Anh.

Mặc dù liệu pháp gene đã được ứng dụng trong điều trị bệnh di truyền và đạt được những thành tựu quan trọng nhưng tất cả các kĩ thuật tác động đến hệ gene người đều có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của con người hoặc gây tác dụng phụ lâu dài chưa được biết. Do đó, liệu pháp gene cần được sử dụng hết sức cẩn trọng và tuân thủ đầy đủ đạo đức nghiên cứu cũng như quy định của pháp luật.

CÂU HỎI LỊCH SỬ VIỆT NAM - ÔN THI HSG 9, ÔN THI VÀO 10 CHUYÊN (06/06/2026)

----

Trích một đề khảo sát ôn thi chuyên, có một câu hỏi về lịch sử Việt Nam. Các em tham khảo, thử sức làm dưới phần trả lời nhé!

=> Câu hỏi: “Nêu thắng lợi to lớn nhất về ngoại giao của nhân dân ta trong giai đoạn 1951 - 1954 và phân tích ảnh hưởng của thắng lợi đó đối với cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp?"

CÂU HỎI VỀ SỰ KIỆN LỊCH SỰ VIỆT NAM TRONG THẾ KỈ XX

---

Trích một đề khảo sát thi chuyên có một câu hỏi khá hay về lịch sử, không quá khó và yêu cầu không quá sâu nhưng học sinh phải ghi nhớ được 10 dấu mốc sự kiện lịch sử nước nhà. Các em cùng làm bài này nhé! Bạn làm nhanh và đúng nhất được 10GP nha!

Các em điền các sự kiện lịch sử Việt Nam tương ứng các mốc thời gian vào bảng nhé!

THỬ SỨC VỚI ĐỀ THI VÀO 10 MÔN VẬT LÝ (CHUYÊN)_ĐỀ THI TUYỂN SINH VÀO 10 CHUYÊN, SỞ GD&ĐT AN GIANG NĂM HỌC 2026 - 2027. (06/06/2026)

---

Đề này trích bài 1 nhé các em! Mức độ câu này dễ, thử sức thôi nhé!

Đề bài: Một người đi xe đạp từ A đến B với chiều dài quãng đường là s. Trong nửa đoạn đường đầu người đó đi với vận tốc là 12km/h, nửa đoạn đường còn lại với vận tốc là 9km/h. Tính vận tốc trung bình người đi xe đạp trên cả đoạn đường AB.

HOC24.VN - ÔN LẠI LỊCH SỬ: 05/06/2026 - KỶ NIỆM 115 NĂM NGÀY BÁC HỒ RA ĐI TÌM ĐƯỜNG CỨU NƯỚC.

----

Ngày 05/6/1911 đã đi vào lịch sử dân tộc Việt Nam như một dấu mốc thiêng liêng và trọng đại. Từ Bến cảng Nhà Rồng lịch sử, người thanh niên yêu nước Nguyễn Tất Thành mang theo khát vọng cháy bỏng về độc lập, tự do cho đồng bào đã quyết chí ra đi tìm đường cứu nước. Hành trình bôn ba của Người không chỉ mở ra bước ngoặt vĩ đại cho cách mạng Việt Nam mà còn làm thay đổi hoàn toàn vận mệnh của cả một dân tộc.

Ngày 5/6/2026 là dịp Kỷ niệm 115 năm Ngày Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước. Trải qua 115 năm, hành trình ra đi tìm đường cứu nước của Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn mãi là biểu tượng sáng ngời của lòng yêu nước, ý chí tự lực, tự cường, tinh thần đổi mới và khát vọng phát triển dân tộc.

Các em còn biết gì thêm về sự kiện lịch sử đặc biệt này?

[HOC24.VN] NGÀY MÔI TRƯỜNG THẾ GIỚI 5/6 - MỘT NGÀY Ý NGHĨA CỦA NHÂN LOẠI

----

Ngày Môi trường Thế giới 5/6 là một ngày có ý nghĩa rất quan trọng đối với tất cả chúng ta, đặc biệt là với học sinh – những chủ nhân tương lai của đất nước. Mỗi năm, vào ngày 5 tháng 6, mọi người trên khắp thế giới cùng nhau nhắc lại trách nhiệm bảo vệ môi trường sống, bảo vệ Trái Đất xanh, sạch, đẹp. Đây không chỉ là một ngày kỷ niệm, mà còn là lời nhắc nhở mạnh mẽ rằng môi trường đang cần sự quan tâm, hành động và thay đổi từ mỗi người, bắt đầu từ những việc nhỏ nhất trong cuộc sống hằng ngày.

Môi trường là tất cả những gì bao quanh chúng ta: không khí để thở, nguồn nước để uống, đất đai để trồng cây, rừng xanh, sông suối, biển cả, động vật, thực vật và cả không gian nơi chúng ta học tập, vui chơi, sinh sống. Một môi trường trong lành giúp con người khỏe mạnh, học tập tốt hơn, vui chơi an toàn hơn và có cuộc sống hạnh phúc hơn. Ngược lại, khi môi trường bị ô nhiễm, sức khỏe con người sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Không khí bẩn có thể gây bệnh về hô hấp; nguồn nước ô nhiễm có thể làm phát sinh nhiều bệnh nguy hiểm; rác thải nhựa làm tắc cống rãnh, gây ngập úng và ảnh hưởng đến các loài sinh vật. Vì vậy, bảo vệ môi trường chính là bảo vệ cuộc sống của chính chúng ta.

Hiện nay, môi trường đang phải đối mặt với rất nhiều vấn đề đáng lo ngại. Ở nhiều nơi, rác thải bị vứt bừa bãi trên đường phố, trong sân trường, ở ao hồ, sông suối. Túi ni-lông, chai nhựa, hộp xốp sau khi sử dụng thường bị bỏ đi rất nhanh, nhưng lại mất rất nhiều năm mới có thể phân hủy. Khói bụi từ xe cộ, nhà máy, việc đốt rác, đốt rơm rạ làm không khí trở nên ngột ngạt hơn. Nhiều dòng sông bị ô nhiễm bởi nước thải sinh hoạt và chất thải chưa qua xử lý. Cây xanh bị chặt phá, rừng bị suy giảm, khiến thiên nhiên mất đi “lá phổi xanh” quý giá. Bên cạnh đó, biến đổi khí hậu cũng đang làm thời tiết trở nên thất thường hơn: nắng nóng kéo dài, mưa lớn bất thường, bão lũ, hạn hán, xâm nhập mặn và nhiều hiện tượng cực đoan khác xuất hiện ngày càng nhiều.

Trước thực trạng đó, học sinh tuy còn nhỏ tuổi nhưng hoàn toàn có thể góp phần quan trọng vào việc bảo vệ môi trường. Bảo vệ môi trường không phải là việc gì quá xa vời hay chỉ dành cho người lớn. Mỗi học sinh có thể bắt đầu từ những hành động đơn giản như bỏ rác đúng nơi quy định, không vứt giấy, vỏ bánh kẹo, chai nước ra sân trường hoặc lớp học. Sau mỗi giờ học, mỗi buổi sinh hoạt, chúng ta nên giữ gìn bàn ghế sạch sẽ, sắp xếp sách vở gọn gàng, trực nhật lớp nghiêm túc và nhắc nhở bạn bè cùng thực hiện. Một lớp học sạch sẽ sẽ tạo cảm giác dễ chịu, giúp chúng ta học tập hiệu quả hơn và xây dựng thói quen sống văn minh.

Một việc làm rất thiết thực khác là hạn chế sử dụng đồ nhựa dùng một lần. Học sinh có thể mang bình nước cá nhân thay vì mua nước đóng chai nhựa; sử dụng hộp đựng thức ăn có thể dùng nhiều lần; nói không với ống hút nhựa, túi ni-lông khi không cần thiết. Khi đi mua đồ, chúng ta có thể dùng túi vải, túi giấy hoặc tái sử dụng túi cũ. Những hành động này tuy nhỏ nhưng nếu được nhiều người cùng thực hiện mỗi ngày thì sẽ giảm được một lượng rác thải rất lớn ra môi trường.

Tiết kiệm điện, nước cũng là một cách bảo vệ môi trường hiệu quả. Ở trường, học sinh cần tắt đèn, quạt, máy chiếu khi không sử dụng; không mở nước quá lâu khi rửa tay; khóa vòi nước sau khi dùng xong. Ở nhà, chúng ta nên nhắc người thân tắt các thiết bị điện khi ra khỏi phòng, sử dụng nước hợp lý, tận dụng ánh sáng tự nhiên khi có thể. Tiết kiệm điện, nước không chỉ giúp giảm chi phí cho gia đình và nhà trường mà còn góp phần tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên.

Cây xanh có vai trò vô cùng quan trọng đối với môi trường. Cây giúp hấp thụ khí carbon dioxide, tạo ra oxy, làm mát không khí, giữ đất, giảm bụi và làm đẹp cảnh quan. Vì vậy, học sinh nên tích cực tham gia trồng cây, chăm sóc bồn hoa, cây cảnh trong trường, không bẻ cành, hái hoa, giẫm lên thảm cỏ. Mỗi lớp học có thể xây dựng một “góc xanh” với những chậu cây nhỏ để tạo không gian học tập thân thiện với thiên nhiên. Khi biết yêu cây xanh, chúng ta cũng sẽ biết yêu cuộc sống và có trách nhiệm hơn với môi trường xung quanh.

Ngoài ra, học sinh cần hình thành thói quen phân loại rác. Rác hữu cơ, rác tái chế và rác không tái chế nên được bỏ vào đúng thùng quy định nếu nhà trường hoặc địa phương có bố trí. Giấy vụn, chai nhựa, lon nước có thể được thu gom để tái chế. Sách vở cũ còn sử dụng được có thể trao tặng cho các bạn có hoàn cảnh khó khăn thay vì bỏ đi. Quần áo, đồ dùng học tập không còn phù hợp với mình nhưng vẫn còn tốt cũng có thể được chia sẻ. Đây là cách vừa tiết kiệm, vừa nhân ái, vừa giảm lượng rác thải ra môi trường.

Ngày Môi trường Thế giới 5/6 cũng là dịp để các trường học tổ chức nhiều hoạt động ý nghĩa như tổng vệ sinh trường lớp, trồng cây xanh, vẽ tranh cổ động, thi làm sản phẩm tái chế, diễn kịch tuyên truyền, thuyết trình về bảo vệ môi trường, phát động phong trào “lớp học xanh – sạch – đẹp” hoặc “nói không với rác thải nhựa”. Những hoạt động này giúp học sinh hiểu rõ hơn về vai trò của môi trường, rèn luyện tinh thần tập thể và lan tỏa thông điệp sống xanh đến gia đình, bạn bè, cộng đồng.

Tuy nhiên, điều quan trọng nhất không phải chỉ là hành động trong một ngày, mà là duy trì thói quen bảo vệ môi trường trong suốt cả năm. Mỗi học sinh hãy tự hỏi mình: Hôm nay mình đã làm gì để môi trường tốt hơn? Mình đã bỏ rác đúng nơi chưa? Mình đã tắt điện khi ra khỏi lớp chưa? Mình đã nhắc bạn bè không vứt rác bừa bãi chưa? Chỉ cần mỗi người thay đổi một chút, lớp học sẽ sạch hơn, ngôi trường sẽ đẹp hơn, khu phố sẽ văn minh hơn và Trái Đất sẽ được bảo vệ tốt hơn.

Bảo vệ môi trường không phải là khẩu hiệu xa xôi, mà là trách nhiệm và tình yêu đối với cuộc sống. Hãy nhớ rằng Trái Đất không phải là tài sản riêng của một ai, mà là ngôi nhà chung của tất cả mọi người và muôn loài. Mỗi chiếc lá xanh, mỗi dòng nước sạch, mỗi bầu không khí trong lành đều là món quà quý giá mà thiên nhiên ban tặng. Nhân Ngày Môi trường Thế giới 5/6, mỗi học sinh hãy cùng nhau cam kết: sống xanh hơn, tiết kiệm hơn, sạch sẽ hơn và có trách nhiệm hơn. Hãy bắt đầu từ những hành động nhỏ hôm nay để xây dựng một tương lai xanh cho ngày mai.

----

Các em cùng trả lời một số câu hỏi dưới đây theo ý kiến cá nhân của các em nhé, sẽ có phần thưởng GP cho các bạn tích cực nhé!

- Theo em, vì sao chúng ta cần phải bảo vệ môi trường sống xung quanh mình?

- Ở trường hoặc ở nhà, em đã từng làm việc gì để góp phần bảo vệ môi trường?

- Nếu thấy bạn vứt rác bừa bãi trong sân trường, em sẽ xử lý như thế nào?

- Theo em, việc hạn chế sử dụng túi ni-lông và chai nhựa có lợi ích gì?

- Em hãy nêu một thông điệp ngắn gọn để kêu gọi mọi người cùng bảo vệ môi trường.

10 NGÀY CÔ ĐỌNG LÝ THUYẾT ÔN THI THPTQG 2026 MÔN SINH

❗❗#Ngày 5. TRỌNG TÂM LÝ THUYẾT DI TRUYỀN HỌC (PHẦN 1) - CƠ CHẾ DI TRUYỀN VÀ BIẾN DỊ (05/06/2026) ⚡⚡

----

DI TRUYỀN HỌC (PHẦN 1) - CƠ CHẾ DI TRUYỀN VÀ BIẾN DỊ

1. DNA: DNA có cấu trúc 2 mạch polynucleotide; DNA được cấu tạo theo nguyên tắc đa phân và nguyên tắc bổ sung (A liên kết với T bằng 2 liên kết hydrogen; G liên kết với C bằng 3 liên kết hydrogen).

- Ở sinh vật nhân thực, DNA có dạng mạch thẳng và liên kết với protein histon để tạo nên NST.

- Ở sinh vật nhân sơ, DNA có dạng vòng; DNA ở trong tế bào chất của tế bào nhân thực cũng có dạng mạch vòng.

2. Gene (là một đoạn của phân tử DNA mang thông tin mã hoá cho một chuỗi polypeptide hay một phân tử RNA). Vì vậy, gene có cấu trúc 2 mạch polynucleotide, được cấu tạo từ 4 loại đơn phân là A, T, G, C.

- Gene nằm trong nhân tế bào hoặc nằm trong tế bào chất (Ở bào quan ti thể hoặc bào quan lục lạp).

- Gene có 3 vùng: Vùng điều hòa (khởi đầu phiên mã); Vùng mã hóa (tạo ra mRNA); Vùng kết thúc (kết thúc phiên mã).

3. Mã di truyền:

- Mã di truyền là mã bộ ba. (Ở trên mRNA thì được gọi là codon; Ở trên tRNA thì được gọi là anticodon; Ở trên mạch gốc của gene thì gọi là triplet)

- Mã di truyền có tính đặc hiệu (mỗi bộ ba chỉ mã hóa 1 amino acid, trừ các bộ ba kết thúc);

- Mã di truyền có tính phổ biến (Các loài dùng chung một bộ mã di truyền, trừ một vài ngoại lệ);

- Mã di truyền có tính thoái hóa (Nhiều bộ ba khác nhau cùng mã hóa cho 1 amino acid). Tính phổ biến của mã di truyền là bằng chứng về nguồn gốc chung của các loài sinh vật.

* Có 1 mã mở đầu là 5’AUG3’ và 3 mã kết thúc là: 5'UAA3', 5'UAG3', 5'UGA3'.

4. Tái bản DNA:

- Diễn ra theo nguyên tắc bổ sung, nguyên tắc bán bảo tồn (mỗi DNA con mang một mạch của DNA mẹ).

- Quá trình nhân đôi cần có nhiều enzyme xúc tác. Trong đó, enzyme DNApolimerase chỉ có chức năng kéo dài mạch mới.

- Khi tổng hợp mạch mới, nucleotide được gắn vào đầu 3’ nên mạch polynucleotide luôn được kéo dài theo chiều từ 5 ’ đến 3’.

- Trong quá trình nhân đôi DNA, ở mạch khuôn 3’ – 5’ thì mạch mới được tổng hợp liên tục; Ở mạch khuôn 5’ – 3’ thì mạch mới được tổng hợp gián đoạn (gọi là các đoạn Okaseki).

- Ở trong nhân tế bào, mỗi phân tử DNA có nhiều điểm khởi đầu nhân đôi; Ở DNA trong tế bào chất, DNA vi khuẩn thì mỗi DNA chỉ có 1 điểm khởi đầu nhân đôi.

- Ở trong tế bào nhân thực, DNA ở trong tế bào chất có thể tái bản nhiều lần và tái bản độc lập với DNA trong nhân.

- Thông tin di truyền ở trên gene (trong nhân tế bào) được truyền lại cho đời sau nhờ cơ chế tái bản DNA.

5. Thí nghiệm tách chiết DNA

– Cho 50 g mẫu thực vật vào cối sứ. Dùng chày nghiền nát mẫu thành hỗn hợp đồng nhất.

– Bổ sung 50 ml nước, 5 g (NaCl) và 1đến 2 ml nước rửa bát dạng lỏng (lắc trộn đều tạo thành một hỗn hợp).

- Rót hỗn hợp này vào cối có mẫu dã nghiền sẵn, trộn đều mẫu trong hỗn hợp tạo dịch nghiền đồng nhất.

- Rót dịch nghiền đó vào phễu có lót sẵn giấy lọc để lọc bỏ phần bã, thu được dịch lọc.

- Rót từ từ một thể tích tương đương ethanol lạnh vào cốc dịch lọc để tạo thành một lớp ethanol phía trên dịch lọc. Các sợi màu trắng từ từ xuất hiện trong lớp ethanol phía trên. Chuyển dung dịch ethanol phía trên chứa DNA sang một ống nghiệm sạch. Để ống nghiệm ở nhiệt độ 0 – 4 °C, DNA từ từ kết tủa trong dung dịch ethanol.

6. Các loại RNA:

- Cả 3 loại RNA đều có cấu trúc một mạch, được cấu tạo từ 4 loại nucleotide là A, U, G, C.

- Phân tử mRNA không có cấu trúc theo nguyên tắc bổ sung nhưng phân tử tRNA và rRNA thì có nguyên tắc bổ sung.

- mRNA: Được dùng để làm khuôn cho quá trình dịch mã bộ ba mở đầu (AUG) nằm ở đầu 5’ của mRNA.

- tRNA: Vận chuyển amino acid trong quá trình dịch mã. Mỗi tRNA chỉ có 1 bộ ba đối mã, chỉ gắn đặc hiệu với 1 aa. Phân tử tRNA được xem là “NGƯỜI PHIÊN DỊCH” trong quá trình dịch mã.

- rRNA: Kết hợp với prôtêin để tạo nên ribosome. Ribosome thực hiện dịch mã để tổng hợp protein.

7. Phiên mã (Phiên mã là quá trình tổng hợp mRNA theo nguyên tắc bổ sung). - RNApolymerase trượt trên mạch gốc theo chiều 3' → 5 ' . Chỉ có mạch gốc (mạch 3'→ 5') của gene được dùng để làm khuôn tổng hợp RNA.

8. Dịch mã. (Dịch mã là quá trình sinh tổng hợp protein)

- Bộ ba mở đầu là 5’AUG3‘. Ở vi khuẩn, aa mở đầu là focmin Metiônin. Ở sinh vật nhân thực, aa mở đầu là Metiônin.

- Diễn ra theo nguyên tắc bổ sung (bộ ba đối mã trên tRNA khớp bổ sung với bộ ba mã sao trên mRNA).

- Ribosome trượt trên mRNA theo từng bộ ba từ bộ ba mở đầu đến khi gặp bộ ba kết thúc, mỗi bộ ba được dịch thành 1 aa (bộ ba kết thúc không quy định aa). Khi dịch mã, liên kết peptit được hình thành giữa các amino acid.

- Nhiều ribosome cùng dịch mã trên mRNA được gọi là pôliribosome.

9. Điều hoà hoạt động gene

* Điều hoà hoạt động gene là điều hoà lượng sản phẩm của gene được tạo ra.

* F. Jacop và J. Mônô là những người đầu tiên phát hiện ra cơ chế điều hòa hoạt động gene ở vi khuẩn E.coli.

* Ở sinh vật nhân sơ, sự điều hòa hoạt động của gene diễn ra ở cấp độ phiên mã.

- Ôperôn Lac có 3 thành phần là: Vùng khởi động (P), vùng vận hành (O), các gene cấu trúc. Vùng khởi động là vị trí đặc hiệu để enzymeRNA polimerase gắn vào để khởi động phiên mã, vùng vận hành (vùng O) là nơi chất ức chế (protein ức chế bám vào) để kiểm soát phiên mã.

10. Đột biến gene

- Đột biến gene là những biến đổi trong cấu trúc của gene.

- Đột biến điểm là loại đột biến chỉ liên quan tới 1 cặp nucleotide. (Có 3 dạng là: Mất, thêm, thay thế 1 cặp nucleotide).

- Thể đột biến là cơ thể có kiểu hình đột biến. Nếu a là allele đột biến thì cơ thể Aa chưa phải là thể đột biến.

- Đột biến gene tạo ra các allele mới cung cấp nguyên liệu sơ cấp cho tiến hóa.

- Trong các loại đột biến gene thì đột biến dạng thay thế một cặp nucleotide là loại phổ biến nhất, ít gây hại nhất.

- Giá trị thích nghi của đột biến phụ thuộc vào điều kiện môi trường sống và tổ hợp gene.

- Đột biến đồng nghĩa (làm xuất hiện codon mới nhưng quy định amino acid giống ban đầu).

- Đột biến nhầm nghĩa (làm xuất hiện codon mới quy định amino acid mới).

- Đột biến vô nghĩa (làm xuất hiện codon kết thúc quá trình dịch mã).

- Tần số đột biến gene phụ thuộc vào tác nhân đột biến và phụ thuộc vào đặc điểm cấu trúc của gene. Do đó, cùng trong một cơ thể nhưng có gene dễ đột biến; có gene khó đột biến.

- Đột biến gene thường được phát sinh trong quá trình nhân đôi DNA nhưng nếu DNA không nhân đôi thì vẫn có thể phát sinh đột biến gene (Do virut cài vào làm hỏng DNA hoặc do tác nhân phóng xạ làm đứt gãy DNA). Đột biến gene thường được phát sinh khi có tác nhân đột biến nhưng nếu không có tác nhân đột biến thì vẫn có thể có đột biến.

- Base dạng hiếm có thể bắt cặp nhầm: C*-A, A*-C, G*-T và T*-G. Trong quá trình tái bản, sự bắt cặp nhầm gây ra đột biển thay thể một cặp nucleotide này bằng một cặp nucleotide khác, ví dụ như thay thế cặp G - C bằng cặp A – T.

- Virus và các yếu tố sinh học như vi khuẩn và nấm có thể tác động trực tiếp hoặc gián tiếp và gây ra những đột biến trên phân tử DNA. Ví dụ: Nấm sản sinh độc tố aflatoxin yếu tố đột biến xen vào giữa mạch DNA gây ra những sai hỏng trong quá trình tái bản.

11. Đột biến cấu trúc NST: Là những biến đổi về cấu trúc của NST.

- Có 4 dạng là mất đoạn, lặp đoạn, đảo đoạn, chuyển đoạn.

- Tất cả các đột biến cấu trúc của NST đều làm cho NST bị thay đổi cấu trúc; làm mất cân bằng gene trong hệ gene.

- Đột biến cấu trúc NST đều có thể có lợi, có hại, hoặc trung tính.

- Tất cả các đột biến cấu trúc NST đều là nguyên liệu của tiến hóa, chọn giống.

- Sự tiếp hợp và trao đổi chéo không cân giữa 2 chromatide trong cặp NST tương đồng thì sẽ dẫn tới đột biến mất đoạn, lặp đoạn.

- Sự tiếp hợp và trao đổi chéo giữa 2 chromatide thuộc 2 cặp NST khác nhau thì sẽ dẫn tới đột biến chuyển đoạn. Chuyển đoạn có thể làm thay đổi số lượng gene của nhóm liên kết, có thể làm thay đổi hàm lượng DNA.

- Lặp đoạn làm tăng số lượng bản sao của gene; làm cho 2 allele của cùng 1 gene cùng nằm trên 1 NST.

- Đảo đoạn không làm thay đổi số lượng gene nhưng lại làm thay đổi mức độ hoạt động của gene.

12. Đột biến số lượng NST.

- Những biến đổi về số lượng NST thì được gọi là đột biến số lượng NST. Có 2 dạng, là đa bội và lệch bội.

- Hầu hết đột biến lệch bội xảy ra do rối loạn phân li ở 1 cặp NST trong giảm phân (một số lệch bội có thể xảy ra trong nguyên phân, do 1 hoặc 1 số NST không phân li)

- Đột biến đa bội xảy ra do rối loạn quá trình phân li của tất cả các cặp NST ở kì sau của phân bào (trong nguyên phân hoặc trong giảm phân).

- Các đột biến số lượng NST (cả lệch bội và đa bội) xảy ra chủ yếu ở thực vật mà ít gặp ở động vật.

- Tất cả các đột biến số lượng NST đều không làm thay đổi cấu trúc của NST nên không làm thay đổi độ dài của DNA.

- Dị đa bội tạo ra cơ thể song nhị bội. Cơ thể song nhị bội được tạo ra do quá trình lai xa và đa bội hóa.

- Các đột biến NST đều là nguyên liệu của tiến hóa, chọn giống.

- Các đột biến đa bội đều làm tăng hàm lượng DNA. Cho nên đa bội thường có cơ quan sinh dưỡng to hơn lưỡng bội.

- Đột biến đa bội được sử dụng để tạo ra các giống cây lấy lá, lấy thân (Ví dụ dâu tằm tam bội có nhiều lá).

- Từ hợp tử lưỡng bội, gây đột biến tạo ra thể tứ bội thì kiểu gene của thể tứ bội phải là số chẵn (AAAA hoặc AAaa hoặc aaaa).

- Các đột biến luôn làm tăng hàm lượng DNA trong nhân tế bào: Lặp đoạn, đa bội, thể ba, thể bốn.

- Các đột biến luôn làm giảm hàm lượng DNA trong nhân tế bào: Mất đoạn, thể một, thể không.

- Đột biến chuyển đoạn NST: Có thể làm tăng hàm lượng DNA, có thể làm giảm hàm lượng DNA (Vì chuyển đoạn xảy ra trong giảm phân, dẫn tới hình thành giao tử chuyển đoạn. Giao tử chuyển đoạn sẽ thụ tinh với giao tử bình thường, tạo ra hợp tử chuyển đoạn có thể tăng hoặc giảm hàm lượng DNA.)

CÂU HỎI HAY - SINH HỌC THÚ VỊ (05.06.2026)

THÚ MỎ VỊT - SINH VẬT "SIÊU LỪA" TRONG THẾ GIỚI TỰ NHIÊN

---

Được biết là một sinh vật có mỏ giống vịt (lớp Chim), đẻ trứng giống vịt (lớp Chim) nhưng lại nuôi con bằng sữa,...

Em còn biết những sự thật thú vị nào về nhóm sinh vật Thú mỏ vịt để "vén màn" khoa học cho các bạn cùng biết được không nhỉ? Bạn trả lời đúng sẽ được tặng 5GP nhé!