Câu 1

Trưởng thành không chỉ được đo bằng tuổi tác mà còn được tạo nên từ những trải nghiệm trong cuộc sống. Trải nghiệm là những điều con người trực tiếp đi qua, cảm nhận, va chạm và rút ra bài học cho bản thân. Trưởng thành là khi con người biết suy nghĩ chín chắn hơn, sống có trách nhiệm hơn và đủ bản lĩnh để đối diện với khó khăn. Giữa trải nghiệm và sự trưởng thành có mối quan hệ vô cùng chặt chẽ. Chính những biến cố, vấp ngã, thất bại hay thử thách giúp con người hiểu hơn về cuộc đời và về chính mình. Nếu chỉ sống trong sự bao bọc, con người khó có thể rèn luyện bản lĩnh, khó biết cách vượt qua nghịch cảnh. Ngược lại, khi dám trải nghiệm, dám sai, dám sửa, ta sẽ tích lũy được kiến thức, kĩ năng và sự mạnh mẽ. Một học sinh từng thất bại trong học tập nhưng biết cố gắng vươn lên sẽ hiểu giá trị của sự kiên trì. Một người từng gặp khó khăn trong cuộc sống sẽ biết trân trọng hạnh phúc bình dị. Tuy nhiên, trải nghiệm chỉ thật sự có ý nghĩa khi con người biết suy ngẫm và rút ra bài học. Vì vậy, mỗi người trẻ cần mạnh dạn bước ra khỏi vùng an toàn, biết học hỏi từ cuộc sống để ngày càng trưởng thành hơn.

Câu 2

Tình mẫu tử luôn là nguồn cảm hứng sâu sắc trong thơ ca Việt Nam. Qua hai đoạn trích “Mẹ” của Bằng Việt và “Khói bếp chiều ba mươi” của Nguyễn Trọng Hoàn, người đọc cảm nhận được tình cảm tha thiết của nhân vật trữ tình dành cho mẹ. Tuy được viết trong những hoàn cảnh khác nhau, cả hai đoạn thơ đều gặp nhau ở nỗi nhớ mẹ, tình yêu thương mẹ và niềm xúc động trước mái ấm gia đình.

Trước hết, trong đoạn trích “Mẹ” của Bằng Việt, tình cảm của nhân vật trữ tình được thể hiện trong hoàn cảnh đặc biệt: người con bị thương, nằm lại giữa một mùa mưa nơi chiến trường. Trong đau đớn và cô đơn, hình ảnh mẹ hiện lên qua dáng vẻ “ân cần mà lặng lẽ”. Đó là người mẹ chăm sóc con bằng tất cả tình yêu thương thầm lặng. Mẹ không nói những lời lớn lao, nhưng tình thương của mẹ hiện diện trong từng việc làm nhỏ bé: hái trái bưởi đào khi con xót lòng, nấu canh tôm với khế khi con nhạt miệng, chuẩn bị khoai nướng, ngô bung để làm ấm lòng con mỗi sớm mai. Những hình ảnh giản dị ấy gợi nên vẻ đẹp của người mẹ Việt Nam: tảo tần, giàu đức hi sinh, dành trọn tình yêu cho con.

Đặc biệt, ở khổ thơ cuối, tình cảm của nhân vật trữ tình trở nên sâu sắc hơn khi người con nhận ra mẹ không chỉ là mẹ của riêng mình mà còn là hiện thân của quê hương. Ba người con của mẹ đã đi chiến đấu nơi xa, nên “tình máu mủ mẹ dồn con hết cả”. Trong cơn mê, người con thấy “những núi rừng xa lạ”, nhưng khi tỉnh dậy, chỉ cần có mẹ bên cạnh thì nơi ấy cũng “hóa thành quê”. Câu thơ “Tỉnh ra rồi, có mẹ, hóa thành quê!” đã diễn tả thật xúc động vai trò thiêng liêng của mẹ. Mẹ đem đến cảm giác bình yên, thân thuộc, giúp người con vượt qua nỗi đau thể xác và nỗi cô đơn nơi chiến trường. Tình cảm của nhân vật trữ tình trong đoạn thơ là tình yêu thương, biết ơn và sự xúc động sâu nặng trước tình mẹ.

Nếu đoạn thơ của Bằng Việt đặt hình ảnh mẹ trong hoàn cảnh chiến tranh thì đoạn trích “Khói bếp chiều ba mươi” của Nguyễn Trọng Hoàn lại gợi tình cảm với mẹ trong không gian đời thường, gắn với ngày Tết cổ truyền. Nhân vật trữ tình là người con đi xa, khi nhớ về quê nhà thì nhớ “khói bếp nồng thơm mái rạ”, nhớ “chiều ba mươi quây quần bên bếp lửa”, nhớ nồi bánh chưng nghi ngút trước giao thừa. Những hình ảnh ấy gợi lên không khí sum họp ấm áp của gia đình trong ngày cuối năm. Nỗi nhớ mẹ hòa quyện với nỗi nhớ quê hương, nhớ tuổi thơ và nhớ những phong tục thân thuộc.

Trong đoạn thơ này, tình cảm của nhân vật trữ tình còn được thể hiện qua những câu hỏi đầy day dứt: “Ba mươi này mẹ gói bánh chưng chưa”, “Ba mươi này... mẹ ra vào trông ngóng”. Người con không trực tiếp ở bên mẹ nhưng vẫn hình dung rất rõ dáng mẹ trong căn nhà xưa. Mẹ hiện lên qua sự chờ đợi, qua nỗi mong ngóng đứa con xa trở về. Còn người con thì “lòng canh cánh nhớ quê biết mấy”. Từ “canh cánh” diễn tả nỗi nhớ thường trực, sâu nặng, không thể nguôi ngoai. Đặc biệt, hình ảnh “khói bếp của chiều xưa thức dậy” đã đánh thức cả một miền kí ức tuổi thơ. Người con nhận ra “thuở ấu thơ vĩnh viễn đã qua rồi”, từ đó nỗi nhớ mẹ càng trở nên bâng khuâng, tiếc nuối.

Hai đoạn thơ có điểm tương đồng rõ nét. Cả hai đều thể hiện tình yêu thương, nỗi nhớ và lòng biết ơn của người con đối với mẹ. Mẹ trong cả hai đoạn trích đều gắn với sự chăm sóc, chở che và hơi ấm gia đình. Mẹ không hiện lên bằng những điều lớn lao mà qua những hình ảnh rất đời thường: bát canh tôm nấu khế, khoai nướng, ngô bung, nồi bánh chưng, làn khói bếp. Chính những chi tiết bình dị ấy lại làm nổi bật sự thiêng liêng của tình mẫu tử.

Tuy nhiên, mỗi đoạn thơ có nét riêng. Trong “Mẹ”, tình cảm của nhân vật trữ tình được đặt trong bối cảnh chiến tranh, vì vậy nỗi nhớ mẹ gắn với sự chở che, cứu giúp và cảm giác quê hương giữa nơi xa lạ. Giọng thơ xúc động, ấm áp, tha thiết. Còn trong “Khói bếp chiều ba mươi”, tình cảm của người con lại được khơi dậy từ không khí Tết và nỗi nhớ quê khi xa nhà. Giọng thơ bâng khuâng, hoài niệm, có chút tiếc nuối trước tuổi thơ đã qua.

Về nghệ thuật, cả hai đoạn thơ đều sử dụng những hình ảnh gần gũi, giàu sức gợi. Bằng Việt dùng những chi tiết sinh hoạt đời thường để làm nổi bật tình mẹ trong chiến tranh. Nguyễn Trọng Hoàn lại dùng hình ảnh khói bếp, bánh chưng, chiều ba mươi để khơi dậy không gian gia đình và kí ức quê hương. Ngôn ngữ thơ của cả hai đều trong sáng, giàu cảm xúc, giúp tình cảm của nhân vật trữ tình trở nên chân thành và sâu lắng.

Tóm lại, hai đoạn trích đều ca ngợi tình mẫu tử thiêng liêng, bền chặt. Dù trong chiến tranh hay trong đời sống thường ngày, mẹ vẫn là điểm tựa yêu thương, là quê hương, là nơi nâng đỡ tâm hồn con người. Qua hai đoạn thơ, người đọc càng thêm trân trọng tình mẹ và nhắc nhở bản thân phải biết yêu thương, quan tâm, báo đáp công ơn của mẹ khi còn có thể.

Câu 1.

Luận đề của văn bản: Trưởng thành là một quá trình diễn ra trong suốt cuộc đời; con người trưởng thành qua trải nghiệm, va vấp và khi đủ mạnh mẽ để trở thành điểm tựa cho chính mình hoặc người khác.

Câu 2.

Hai quan niệm về sự trưởng thành được trình bày trong đoạn (1) và đoạn (2) là:

Thứ nhất, trưởng thành không phải là một thành tích đạt được trong một đêm, mà là quá trình lâu dài, diễn ra ở nhiều khía cạnh khác nhau của cuộc sống.

Thứ hai, trưởng thành là quá trình không thể ngăn cản, được hình thành từ những biến cố, vấp ngã, va chạm, kiến thức và cảm nghiệm mà con người thu nhận trên đường đời.

Câu 3.

Biện pháp tu từ lặp cấu trúc được thể hiện qua cụm từ “Có thể bạn trưởng thành...” được lặp lại nhiều lần.

Tác dụng:

Việc lặp cấu trúc giúp nhấn mạnh rằng sự trưởng thành không diễn ra giống nhau ở mọi người và không xuất hiện cùng một lúc ở mọi phương diện. Có người trưởng thành sớm trong chi tiêu, có người trưởng thành trong ứng xử, nhưng cũng có người đến tuổi trưởng thành vẫn chưa chín chắn trong tình cảm. Cách diễn đạt này làm cho câu văn có nhịp điệu, tăng sức gợi và giúp người đọc hiểu rõ hơn tính đa dạng, phức tạp của quá trình trưởng thành.

Câu 4.

Việc sử dụng bằng chứng trong đoạn văn (3) giúp cho lập luận của tác giả trở nên cụ thể, chân thực và thuyết phục hơn.

Bằng chứng về trẻ vị thành niên ở Mỹ có thể xin hưởng quyền trưởng thành cho thấy trưởng thành không chỉ là vấn đề cảm xúc hay suy nghĩ, mà còn gắn với trách nhiệm pháp lý, tài chính và khả năng tự lo cho bản thân. Bằng chứng về người bạn mất cha năm mười ba tuổi làm nổi bật việc biến cố cuộc đời có thể buộc con người phải trưởng thành sớm. Nhờ những dẫn chứng ấy, người đọc hiểu sâu sắc hơn rằng trưởng thành không phụ thuộc hoàn toàn vào tuổi tác, mà phụ thuộc vào khả năng đối diện, gánh vác và chịu trách nhiệm trong cuộc sống.

Câu 5.

Trong hành trình trưởng thành, người trẻ cần học cách tự chịu trách nhiệm về suy nghĩ, lời nói và hành động của mình. Mỗi người cần rèn luyện bản lĩnh, không né tránh khó khăn, biết đứng dậy sau vấp ngã và rút kinh nghiệm từ sai lầm. Bên cạnh đó, người trẻ cần trau dồi tri thức, kĩ năng sống, biết yêu thương và tôn trọng người khác. Quan trọng hơn, họ phải biết tự chăm sóc bản thân, tự định hướng tương lai và không quá phụ thuộc vào người khác. Khi đủ mạnh mẽ, tự lập và có trách nhiệm, người trẻ sẽ trở thành điểm tựa vững chắc cho chính mình.

Câu 1.

Dấu hiệu để xác định thể thơ của văn bản là: số tiếng trong mỗi dòng thơ không đều nhau, dòng dài dòng ngắn khác nhau, cách gieo vần và ngắt nhịp linh hoạt. Vì vậy, văn bản được viết theo thể thơ tự do.

Câu 2.

Trong văn bản, hình ảnh những ngôi nhà được miêu tả là những ngôi nhà từng bị giặc đốt, nay cỏ mọc um tùm, bước chân đi lại vất vả.

Có thể dẫn dòng thơ:

Những ngôi nhà giặc đốt hôm xưa
Cỏ mọc um tùm, bước chân len vất vả

Câu 3.

Biện pháp tu từ điệp từ được sử dụng qua việc lặp lại từ “Những” ở đầu các dòng thơ:

Những khu vườn chằng chịt kẽm gai
Những đầu đạn còn lẫn trong đất, cỏ
Những lưng trần phơi trong nắng, gió

Tác dụng:

Việc lặp lại từ “Những” giúp nhấn mạnh những hậu quả nặng nề mà chiến tranh để lại trên mảnh đất quê hương: vườn tược bị kẽm gai bao phủ, đầu đạn còn sót lại trong đất, con người phải lao động vất vả dưới nắng gió. Đồng thời, điệp từ ấy còn làm cho nhịp thơ trở nên dồn dập, gợi lên sự chồng chất của khó khăn, gian khổ trong quá trình hồi sinh mảnh đất sau chiến tranh. Qua đó, tác giả bộc lộ niềm thương yêu, trân trọng đối với đất và con người nơi đây.

Câu 4.

Hai dòng thơ:

Ôi thiết tha như chính cuộc đời mình
Từng bông lúa chín vàng trên đất cũ

thể hiện tình yêu tha thiết của con người đối với mảnh đất quê hương. Mảnh đất từng chịu nhiều đau thương, mất mát nay đã hồi sinh, cho những bông lúa chín vàng. Hình ảnh đó gợi niềm vui, niềm tự hào và sự trân trọng trước thành quả lao động, trước sức sống bền bỉ của quê hương sau chiến tranh.

Câu 5.

Hai ngữ liệu có sự tương đồng về ý nghĩa là: đều khẳng định sức sống mãnh liệt của con người và cuộc đời sau những đau thương, hi sinh, gian khổ.

Ở đoạn thơ trong “Trăn trở đất hồi sinh”, mảnh đất từng thấm máu và mồ hôi nay đã hồi sinh, làm “thắm hồng gương mặt hôm nay”. Điều đó cho thấy hạnh phúc, sự sống và tương lai tươi đẹp được tạo nên từ mất mát, hi sinh và lao động nhọc nhằn.

Còn trong đoạn văn “Mùa Lạc”, Nguyễn Khải cũng khẳng định rằng sự sống có thể nảy sinh từ cái chết, hạnh phúc có thể hiện hình từ những hi sinh, gian khổ. Con người chỉ cần có sức mạnh, ý chí và niềm tin thì sẽ vượt qua mọi ranh giới, mọi khó khăn.

Như vậy, cả hai ngữ liệu đều gửi gắm thông điệp: từ đau thương và gian khổ, con người vẫn có thể vươn lên để hồi sinh, xây dựng cuộc sống mới tốt đẹp hơn.