Khả năng kháng bệnh phụ thuộc chủ yếu vào những yếu tố sau:

- Các yếu tố bên trong: tuổi, di truyền (kiểu gene), khả năng miễn dịch, thói quen sinh hoạt, chế độ dinh dưỡng,…

- Các yếu tố bên ngoài: điều kiện tự nhiên (nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng,…), môi trường xã hội (sự tiếp xúc, trao đổi, giao tiếp trong xã hội).

- Sự bùng phát của bệnh dịch chịu tác động lớn nhất của yếu tố bên ngoài (môi trường xã hội).

- Giải thích: Trong môi trường xã hội luôn luôn diễn ra sự tiếp xúc, trao đổi, giao tiếp thường xuyên sẽ làm tăng nguy cơ lây truyền của các tác nhân gây bệnh, đặc biệt những bệnh lây truyền qua đường hô hấp như cúm, sởi, viêm đường hô hấp,… Do đó, trong một số trường hợp khẩn cấp khi bệnh dịch phát triển mạnh nếu không có những biện pháp dãn cách hoặc cách li thì nguy cơ lây truyền bệnh dịch sẽ tăng cao.

Một số biện pháp giúp giảm nguy cơ lây truyền tác nhân gây bệnh thông qua phương thức lây truyền trực tiếp và gián tiếp:

- Tiêm vaccine phòng bệnh.

- Giữ vệ sinh cá nhân: Rửa tay và vệ sinh cơ thể thường xuyên, sử dụng dung dịch khử trùng, súc họng, hạn chế đưa tay lên mắt, mũi, miệng.

- Sử dụng các trang thiết bị bảo hộ cá nhân như găng tay, khẩu trang, áo bảo hộ, kính mắt khi cần.

- Đối với những vật phẩm từ người bệnh thì cần có biện pháp bao gói và xử lí phù hợp, tránh phát tán các tác nhân gây bệnh ra môi trường xung quanh.

- Thiết kế các khu nuôi và giết mổ vật nuôi tách biệt với khu sinh hoạt của người dân; không tàng trữ, buôn bán, sử dụng động vật hoang dã.

- Không dùng chung các đồ dùng cá nhân như quần áo, khăn mặt, bàn chải đánh răng, dao cạo,…

- Không dùng chung bơm kim tiêm và các dụng cụ dính máu, thực hiện các biện pháp xét nghiệm khi hiến máu và truyền máu.

- Thực hiện ăn uống hợp vệ sinh để phòng một số bệnh lây truyền qua thức ăn, nước uống như dịch tả, giun, sán,… Đặc biệt không nên ăn tiết canh động vật.

- Thực hiện các biện pháp giãn cách, cách li để ngăn cản sự lây truyền của một số bệnh qua tiếp xúc hay đường hô hấp. Trong trường hợp tiếp xúc với người bệnh khi chăm sóc và điều trị thì cần sử dụng các biện pháp bảo hộ phù hợp.

- Với những tác nhân gây bệnh lây truyền gián tiếp qua vật chủ trung gian, ví dụ như muỗi, cần áp dụng các biên pháp khác nhau như ngủ màn, mặc quần áo dài tay, sử dụng thuốc chống muỗi.

- Khi mẹ bị nhiễm bệnh cần áp dụng các biện pháp phòng ngừa để tránh lây truyền bệnh sang con trong quá trình mang thai, chăm sóc và cho con bú.

- Phân biệt yếu tố bên trong và yếu tố bên ngoài:

+ Yếu tố bên trong: là những yếu tố bên trong cơ thể như tuổi, di truyền (kiểu gene), khả năng miễn dịch, thói quen sinh hoạt, chế độ dinh dưỡng,…

+ Yếu tố bên ngoài: là những yếu tố của môi trường bên ngoài cơ thể như điều kiện tự nhiên (nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng,…), môi trường xã hội (sự tiếp xúc, trao đổi, giao tiếp trong xã hội).

- Phân biệt yếu tố không thể thay đổi và yếu tố có thể thay đổi:

+ Yếu tố không thể thay đổi: là những yếu tố không thể tác động như tuổi, di truyền,…

+ Yếu tố có thể thay đổi: là những yếu tố có thể tác động như khả năng miễn dịch, thói quen sinh hoạt, chế độ dinh dưỡng,…

Các yếu tố ảnh hưởng đến sự nhiễm bệnh dịch ở người:

(1) Tác nhân gây bệnh: Đối với bất kì bệnh dịch nào, điều kiện tiên quyết là phải có tác nhân gây bệnh và vật chủ phù hợp, sự nhiễm bệnh chỉ xảy ra khi có sự tiếp xúc giữa tác nhân gây bệnh và vật chủ. Tuỳ loại tác nhân mà số lượng mầm bệnh đủ để gây bệnh là khác nhau.

(2) Phương thức lây truyền phù hợp: Khi đã có sự tiếp xúc giữa tác nhân gây bệnh và vật chủ, muốn gây bệnh cho cơ thể, các tác nhân gây bệnh phải có phương thức lây truyền phù hợp để đi vào cơ thể. Ví dụ: HIV/AIDS hầu như không lây qua đường tiêu hoá hoặc do côn trùng đốt, trong khi đó, bệnh viêm gan A, sốt rét, quai bị,… dễ lây truyền qua con đường này. Các tác nhân gây bệnh thường xâm nhiễm vào trong cơ thể vật chủ với số lượng lớn thông qua các nguồn khác nhau như nước uống, thức ăn có chứa mầm bệnh, giọt bắn đường hô hấp,...

(3) Điều kiện môi trường phù hợp để tác nhân gây bệnh phát triển: Sau khi xâm nhiễm vào cơ thể vật chủ, thời gian tồn tại và phát bệnh phụ thuộc vào tác nhân gây bệnh, môi trường trong của từng vật chủ (chế độ làm việc, chế độ dinh dưỡng, thói quen sinh hoạt hằng ngày,…) và các điều kiện môi trường xung quanh vật chủ (điều kiện thời tiết, ô nhiễm môi trường,…). Ví dụ: Khi làm việc quá sức, thức khuya, chế độ dinh dưỡng không hợp lí làm suy giảm sức đề kháng của cơ thể và tăng nguy cơ mắc bệnh;…

Một số biện pháp để giảm nguy cơ lây nhiễm SARS-CoV từ động vật sang người:

- Chấm dứt các hoạt động săn, bắt, vận chuyển, trao đổi, buôn bán và sử dụng trái phép các loài động vật hoang dã.

- Hạn chế tiếp xúc với động vật trong thời gian có dịch.

- Nếu phải chăm sóc động vật cần đảm bảo vệ sinh, an toàn sinh học trong quá trình tiếp xúc với động vật, bao gồm: đeo khẩu trang; rửa tay trước và sau khi tiếp xúc hoặc khi xử lí thức ăn, phân hoặc dụng cụ liên quan đến động vật.

- Không để vật nuôi tiếp xúc với người hoặc động vật khác bên ngoài nhà trong thời gian có dịch.

- Nếu vật nuôi có các dấu hiệu lâm sàng nghi nhiễm SARS-CoV, vui lòng gọi điện cho bác sĩ thú y để nhận được tư vấn thay vì mang tới các phòng khám.

- Không bỏ rơi, không xịt cồn hoặc chất sát trùng không an toàn cho vật nuôi.

Các virus như cúm A và SARS-CoV lại dễ phát triển thành bệnh dịch vì các virus cúm A và SARS-CoV có con đường lây truyền qua đường hô hấp nên rất dễ lây lan nhanh chóng trong cộng đồng.

Một số biện pháp giúp giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm virus HIV trong cộng đồng:

- Quan hệ tình dục an toàn, sống chung thuỷ một vợ một chồng, sử dụng bao cao su khi quan hệ tình dục.

- Tránh xa các tệ nạn xã hội như ma túy, mại dâm,…

- Tiệt trùng các dụng cụ y tế khi sử dụng; không dùng chung bơm kim tiêm; chỉ nhận máu và các chế phẩm máu đã xét nghiệm HIV; không dùng chung các vật dụng như dao cạo, bàn chải đánh răng, bấm móng tay;…

- Kiểm tra sức khỏe trước khi mang thai. Nếu phát hiện nhiễm HIV thì không nên mang thai. Khi mang thai mà nhiễm HIV thì khi sinh con ra cần cách li không cho con bú sữa mẹ.

Một số biện pháp giảm thiểu nguy cơ lây truyền bệnh kí sinh trùng sốt rét:

- Thường xuyên ngủ màn, ngay cả ban ngày và màn cần được tẩm hóa chất diệt muỗi. Đây là biện pháp tốt nhất để phòng bệnh sốt rét.

- Buổi tối khi làm việc phải mặc quần áo dài tay để phòng muỗi đốt, có thể sử dụng nhang xua muỗi, thuốc bôi xua muỗi,…

- Vệ sinh môi trường xung quanh nơi ở, loại bỏ những nơi trú ẩn của muỗi như phát quang bụi rậm, khơi thông cống rãnh, sắp xếp vật dụng trong nhà ngăn nắp, sạch sẽ, quần áo phải được xếp gọn gàng không nên treo hay móc quần áo trên tường làm chỗ cho muỗi đậu,…

- Những người đi làm ở vùng rừng núi cần mang theo màn để ngủ, trước khi đi nên đến cơ sở y tế để được cấp thuốc uống phòng và khi trở về từ vùng rừng núi nên đến cơ sở y tế để được khám, xét nghiệm, nếu có bị sốt rét sẽ được điều trị kịp thời.

- Khi thấy các triệu chứng của bệnh sốt rét như: Đau đầu, mệt mỏi, đau các cơ, rối loạn tiêu hóa, rét run, sốt nóng sau đó vã mồ hôi hoặc cảm thấy ớn lạnh, gai rét, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Biện pháp để giảm nguy cơ bùng phát bệnh dịch tả:

- Rửa tay sạch bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh.

- Trong mỗi hộ gia đình phải có một nhà tiêu hợp vệ sinh, không được đi tiêu bừa bãi. Đối với gia đình có bệnh nhân bị tiêu chảy cấp, cần rắc vôi bột hoặc Cloramin B sau mỗi lần bệnh nhân tiêu chảy đi tiêu.

- Ở những vùng đang có dịch cần hạn chế người ra vào.

- Thực hiện ăn chín, uống sôi. Hạn chế ăn rau sống; không uống nước lã; không ăn những thức ăn dễ bị nhiễm khuẩn, đặc biệt là mắm tôm sống, hải sản tươi sống, gỏi cá, tiết canh, nem chua

- Nguồn nước uống, nước sinh hoạt phải được bảo vệ sạch sẽ. Tất cả các nước ăn uống, rửa rau củ quả đều phải được sát khuẩn bằng hóa chất Cloramin B

- Cấm đổ chất thải, nước giặt, rửa và đồ dùng của người bệnh, xác súc vật chết và rác xuống ao, hồ, sông, giếng gây ô nhiễm môi trường nước.

- Khi phát hiện thấy có người bị tiêu chảy cấp, phải nhanh chóng báo ngay cho cơ sở y tế nơi gần nhất để được khám và điều trị kịp thời.

- Tuyên truyền, cung cấp kiến thức về bệnh tả, bệnh tiêu chảy cho cộng đồng để mọi người có thể tự phòng tránh, bảo vệ sức khỏe cho bản thân và gia đình.