Hoạt động 2. Nhận biết khả năng kiểm soát cảm xúc của bản thân

Nội dung lý thuyết

Phần I: Nhận biết cảm xúc của bản thân – Bản tin dự báo thời tiết nội tâm

- Bước đầu tiên để có thể "ứng phó" với thời tiết là phải đọc được bản tin dự báo. Tương tự như vậy, bước đầu tiên để làm chủ cảm xúc là phải biết cách gọi tên chính xác cảm xúc mà mình đang trải qua.

- Trải nghiệm của bạn – Trở thành nhà khí tượng học của chính mình: Hãy cùng nhau phân tích "bản tin thời tiết" trong những tình huống quen thuộc.

+ Khi nào bạn cảm thấy "nắng đẹp" (Vui vẻ)?

  • Trong học tập: Đó có phải là khoảnh khắc bạn nhận được bài kiểm tra với một điểm số tốt sau bao ngày nỗ lực ôn tập không? Cảm giác đó không chỉ là vui, nó là sự tự hào, là sự công nhận cho công sức của chính mình.
  • Trong mối quan hệ bạn bè: Đó là khi cả nhóm của bạn cùng nhau hoàn thành xuất sắc một dự án, tất cả mọi người cùng chung một niềm vui chiến thắng.
  • Trong mối quan hệ với bố mẹ, thầy cô: Đó là khoảnh khắc bố mẹ khen: "Dạo này con trai/con gái của bố mẹ đã lớn và có trách nhiệm hơn rồi đó!". Lời khen đó giống như ánh nắng ấm áp nhất, phải không nào?

+ Khi nào bạn cảm thấy "giông bão" (Tức giận)?

  • Hãy thành thật với chính mình. Có phải là lúc bạn đang rất tập trung làm bài mà người bạn bên cạnh cứ liên tục làm phiền không? Hay là lúc bạn bị bố mẹ hiểu lầm về một việc mà bạn không hề làm? "Cơn bão" tức giận này rất mạnh mẽ, nó khiến mặt bạn nóng bừng, tim đập nhanh và chỉ muốn "phun trào" như một ngọn núi lửa.
  • Việc đầu tiên và quan trọng nhất là hãy thừa nhận: Mọi cảm xúc, dù là vui hay buồn, tích cực hay tiêu cực, đều là một phần tự nhiên của con người. Chúng ta không cố gắng để triệt tiêu cơn giận, mà học cách để không cho nó phá hủy mọi thứ.

Phần II: Nhận biết khả năng kiểm soát cảm xúc 

- Nếu cảm xúc là những cơn bão, thì khả năng kiểm soát cảm xúc chính là sức mạnh của chiếc mỏ neo trong con thuyền tâm hồn của bạn. Mỏ neo càng vững, con thuyền càng ít bị sóng đánh trôi dạt.

- Trải nghiệm của bạn – Tự đánh giá chiếc mỏ neo: Hãy cùng nhau phân tích tình huống rất quen thuộc trong sách: "Giờ ra chơi, em đang ngồi nói chuyện vui vẻ. Bạn Bình bỗng trêu em và cả nhóm cười ầm lên."

+ Chiếc mỏ neo yếu (Kiểm soát cảm xúc kém): Phản ứng ngay lập tức của bạn là gì? Bạn đứng phắt dậy, mặt đỏ bừng và quát lại Bình: "Cậu nói cái gì đó? Vô duyên!". "Con thuyền" của bạn đã bị cơn sóng giận dữ đánh bay đi ngay lập tức. Hậu quả là tình bạn có thể bị rạn nứt.

+ Chiếc mỏ neo trung bình: Bạn cảm thấy rất tổn thương và tức giận. Nhưng bạn cố gắng kìm nén, không nói gì, lẳng lặng bỏ đi một chỗ khác với gương mặt buồn bã. Bạn đã không để "con thuyền" bị đánh bay, nhưng "chiếc mỏ neo" cũng đã bị kéo lê đi một đoạn, và cảm xúc tiêu cực vẫn còn âm ỉ trong lòng bạn.

+ Chiếc mỏ neo vững chắc (Kiểm soát cảm xúc tốt): Bạn cũng cảm thấy khó chịu. Nhưng bạn hít một hơi thật sâu. Bạn đợi cho tiếng cười lắng xuống và nói một cách bình tĩnh nhưng dứt khoát với Bình: "Bình ơi, tớ không thấy trò đùa này vui đâu. Lần sau cậu đừng làm vậy nữa nhé." Bạn đã giữ cho "con thuyền" của mình đứng yên một cách vững vàng. Bạn vừa bảo vệ được cảm xúc của mình, vừa thể hiện được sự tôn trọng đối với bản thân và giữ gìn được mối quan hệ.

- Bây giờ, hãy tự hỏi chính mình một cách trung thực: Chiếc mỏ neo của mình đang ở mức nào? Việc tự đánh giá này không phải để phán xét, mà là để biết mình cần "gia cố" thêm ở đâu.

Phần III: Luyện tập kiểm soát cảm xúc – Những buổi "diễn tập" trên biển

- Một người thuyền trưởng giỏi không phải là người chưa từng gặp bão, mà là người đã luyện tập thành thục các quy trình ứng phó khẩn cấp. Những tình huống sau đây chính là "kịch bản diễn tập" cho chúng ta.

- Trải nghiệm của bạn – Hóa thân và hành động:

+ Tình huống 1 (Em bị ghen tị khi có sách mới):

  • Phân tích bão tố: Cảm xúc của bạn mình không chỉ là "ghen tị". Sâu bên trong đó là cảm giác thua kém, tự ti. Nếu bạn phản ứng bằng cách khoe khoang: "Sách này hay lắm!", bạn sẽ làm cho cảm giác tự ti của bạn mình càng thêm sâu sắc.
  • Pha xử lí của một thuyền trưởng tài ba: Bạn nhận ra "cơn bão" trong lòng bạn mình. Bạn sẽ không khoe khoang. Thay vào đó, bạn thể hiện sự đồng cảm và chia sẻ: "Tớ biết là cậu cũng rất thích đọc sách của tác giả này. Hay là để tớ đọc xong trước rồi cho cậu mượn nhé?". Hành động này không chỉ giúp bạn giữ được niềm vui của mình, mà còn giúp "làm dịu cơn bão" trong lòng người bạn.

+ Tình huống 2 (Kết quả thi không như mong đợi):

  • Phân tích bão tố: Đây là "cơn bão" của sự thất vọng. Nó rất mạnh và có thể nhấn chìm chúng ta trong sự buồn bã, chán nản.
  • Pha xử lí của một thuyền trưởng bản lĩnh: Bạn cho phép mình được buồn trong một khoảng thời gian ngắn. Nhưng sau đó, bạn sẽ nhổ neo và đi tiếp. Bạn sẽ nói với chính mình: "Buồn cũng không thay đổi được kết quả. Điều quan trọng bây giờ là phải tìm hiểu xem mình đã sai ở đâu, yếu ở kiến thức nào để tập trung ôn tập lại. Cơn bão này sẽ làm mình mạnh mẽ hơn cho những kỳ thi sau." Đây là cách biến thất bại thành động lực.

+ Tình huống 3 (Em và bạn bất đồng quan điểm):

  • Phân tích bão tố: Đây là "cơn bão" của sự xung đột. Cả hai "con thuyền" đều đang muốn đi theo hướng của mình và có nguy cơ va vào nhau.
  • Pha xử lí của một thuyền trưởng khôn ngoan: Thay vì cố gắng chứng minh "Tôi đúng, cậu sai!", bạn sẽ tìm cách để cả hai con thuyền cùng đi. Bạn sẽ nói: "Tớ hiểu và tôn trọng ý kiến của cậu. Tuy nhiên, tớ có một góc nhìn khác... Hay là chúng ta thử tìm một giải pháp thứ ba có thể kết hợp được ưu điểm của cả hai ý kiến xem sao?". Đây là cách biến một cuộc tranh cãi thành một cuộc thảo luận mang tính xây dựng.
Lời kết: Hành trình làm chủ cảm xúc là một hành trình kéo dài cả cuộc đời. Nhưng tuần học này đã trang bị cho chúng ta những tấm bản đồ và những kỹ năng đầu tiên. Hãy nhớ rằng, việc nhận biết và kiểm soát được cảm xúc tiêu cực của bản thân chính là bước khởi đầu quan trọng để chúng ta có thể xây dựng và duy trì những mối quan hệ hài hòa, tốt đẹp với mọi người xung quanh.