Bài 21: Mạch điện

I. Sơ đồ mạch điện

- Tuỳ theo mục đích sử dụng, người ta ghép các thiết bị điện với nhau bằng các dây dẫn điện, tạo thành một mạch điện. Để mô tả mạch điện, người ta dùng sơ đồ mạch điện.

- Dựa vào sơ đồ mạch điện có thể biết được các thiết bị điện xuất hiện ở trong mạch điện, cách ghép nối chúng và từ đó có thể lắp hoặc sửa chữa mạch điện. Để vẽ được sơ đồ mạch điện, cần dùng các kí hiệu theo các quy ước đã thống nhất.

- Ví dụ một sơ đồ mạch điện được vẽ như hình dưới. Sơ đồ này cho biết mạch điện dùng hai pin, một công tắc, một ampe kế, một vôn kế, một bóng đèn và các dây dẫn điện.

- Có thể dùng mũi tên để biểu diễn chiều dòng điện trong sơ đồ mạch điện. Người ta quy ước chiều dòng điện
trong mạch điện kín là chiều đi ra từ cực dương và đi vào cực âm của nguồn điện.

II. Công dụng của một số thiết bị điện

1. Các thiết bị an toàn

- Trong quá trình sử dụng điện, do nhiều nguyên nhân làm cho dòng điện bị tăng lên đột ngột (chập điện) có thể làm hư hại mạch điện hoặc gây hoả hoạn.

- Để giữ an toàn cho người và thiết bị, trong các mạch điện thường có các thiết bị an toàn.

Cầu chì

- Có nhiều loại cầu chì.

- Cầu chì được mắc nối tiếp với thiết bị cần bảo vệ ở mạch điện.

- Nếu vì một lí do nào đó (ví dụ chập điện), dòng điện quá lớn, dây cầu chỉ bị đứt. Khi đó, dòng điện bị ngắt, thiết bị điện được bảo vệ an toàn. Sau khi sửa chữa, cần thay dây cầu chì mới.

Rơle

Trong mạch điện, rơle hoạt động như một công tắc, dùng để đóng ngắt mạch điện khi có dòng điện lớn hoặc điều khiển các dòng điện theo mục đích khác nhau.

Cầu dao tự động

- Cầu dao tự động (còn gọi là aptômat) là thiết bị an toàn được mắc trong mạch điện.

- Để có dòng điện chạy trong mạch ta đẩy cần gạt về phía ON.

- Khi cần ngắt mạch điện bằng tay, ta kéo cần gạt về phía OFF.

- Khi xảy ra sự cố làm dòng điện quá lớn, cầu dao sẽ tự động chuyển cần gạt về phía OFF.

- Sau khi sửa chữa xong, ta lại đẩy cần gạt về phía ON.

2. Chuông điện

Một dụng cụ phổ biến là chuông điện. Khi có dòng điện chạy qua, chuông sẽ phát ra âm thanh để báo hiệu.