Văn minh Maya không chỉ nổi bật bởi hệ thống chữ viết cổ phát triển hoàn thiện, mà còn có nền nghệ thuật, kiến trúc và hệ thống thiên văn, toán học đáng kinh ngạc. Dù các nhà khảo cổ học luôn cố gắng khám phá, nhưng đến nay vẫn còn nhiều bí ẩn xung quanh một trong những nền văn minh rực rỡ nhất của nhân loại.

Người Maya có nguồn gốc từ vùng Mesoamerica, tức Trung Mỹ ngày nay. Khu vực này nằm giữa Mexico và Nam Mỹ, là quê hương của nhiều nền văn hóa, trong đó có Aztec, Olmec, Teotihuacan và Toltec. Người Maya sinh sống trên khu vực mà ngày nay là Guatemala, Belize, Honduras, El Salvador và miền nam Mexico.

Dưới đây là những sự thật thú vị về nền văn minh Maya.

Dù nền văn minh này đã suy tàn, nhưng hiện nay còn khoảng 7 triệu người Maya đang sinh sống trên trên khu vực bản địa của ông cha và gìn giữ được nhiều di sản của văn hóa cổ. Nhiều người trong số họ khá hòa nhập với văn hóa hiện đại của các nước mà họ đang cư trú, nhưng không ít người tiếp tục duy trì bản sắc văn hóa riêng, cũng như dùng ngôn ngữ riêng là ngôn ngữ chính. Dân số đông nhất của Maya đương thời đang cư trú trên một số bang của Mexico gồm Yucatán, Campeche, Quintana Roo, Tabasco, và Chiapas, cùng với các quốc gia Trung Mỹ gồm Belize, Guatemala và miền tây của Honduras và El Salvador. Ngôn ngữ ngày nay sử dụng nhiều từ có nguồn gốc từ tiếng của người Maya, như “shark” (cá mập), “cocoa” (ca cao).

Người Maya luôn mong muốn tạo cho trẻ em những đặc điểm khác thường, phi tự nhiên. Ví dụ, người Maya dùng những tấm ván để ép vào đầu em bé khi còn rất nhỏ để làm phẳng trán. Phong tục này rất phổ biến trong giới thượng lưu Maya. Một tục lệ khác kỳ lạ khác là họ để các vật đung đưa trước mắt trẻ mới sinh để khiến hai con ngươi của trẻ tụ vào một điểm (mắt lác) vĩnh viễn. Trẻ em Maya thường được đặt tên theo ngày mà chúng được sinh ra. Mỗi ngày trong năm đều có tên riêng dành cho bé trai và bé gái.

Phương pháp chữa bệnh của người Maya là sự kết hợp phức tạp giữa tư tưởng, cơ thể, tôn giáo, nghi thức và khoa học. Điều quan trọng nhất là chỉ số ít bác sĩ được đào tạo tốt mới hành nghề chữa bệnh. Những pháp sư này kết hợp cả thế giới tâm linh và tự nhiên. Họ có nhiều phương pháp chữa bệnh tiến bộ, như khâu vết thương bằng tóc người, bó xương, lắp răng giả làm từ ngọc bích và hàn răng bằng pirit sắt.

Người Maya hiến tế máu vì mục đích tôn giáo và y học, nhưng ít ai biết rằng tục lệ này vẫn được duy trì tới tận ngày nay. Tuy nhiên, người Maya hiện đại không còn hiến tế máu người, mà lấy tiết gà để thay thế. Ngoài tục hiến tế máu, người Maya còn lưu truyền nhiều tục lệ khác như cầu nguyện, đốt nhang copan, nhảy múa, tiệc tùng, và uống rượu trong nghi lễ truyền thống.

Người Maya thường xuyên dùng các loại thuốc gây ảo giác trong các nghi lễ tôn giáo, nhưng họ cũng sử dụng hàng ngày để giảm đau. Xương rồng, bìm bìm, một số loài nấm, thuốc lá, và một số loài để tạo ra chất cồn... được dùng để chiết xuất thuốc giảm đau. Ngoài ra, đồ gốm sứ và hình trạm chổ cho thấy người Maya sử dụng phương pháp bơm thụt để nạo thai nhanh.

Chơi bóng là môn thể thao được những người tiền Colombus ưa thích. Trò chơi này có nhiều phiên bản khác nhau, và một phiên bản của trò ulama vẫn tồn tại ở vài nơi trong khu vực cho đến ngày nay. Sân thể thao là không gian công cộng được sử dụng trong nhiều sự kiện văn hóa của giới quý tộc và các hoạt động tôn giáo, như biểu diễn âm nhạc, lễ hội, thể thao. Một số đầu lâu được tìm thấy gần khu vực sân này, nên có người suy đoán người Maya dùng đầu lâu và xương sọ làm bóng.

Một trong những nghi lễ rửa tội quan trọng đối với người Maya cổ là tắm hơi cho đổ mồ hôi. Gần giống như phương pháp tắm hơi ngày nay, phòng tắm hơi của người Maya được xây từ nhiều tảng đá, và trần nhà tắm chỉ có một lỗ nhỏ. Nước được đổ xuống những tảng đá nóng trong phòng để tạo nên hơi nước, khiến cơ thể toát mồ hôi nhằm thanh lọc. Người Maya thích phương pháp tắm này vì họ cảm thấy sảng khoái hơn và sạch sẽ hơn.

Thành phố đảo Tayasal là vương quốc Maya độc lập cho tới tận năm 1697. Một vài giáo sĩ Tây Ban Nha vẫn đến thăm nơi này và giảng đạo cho vị vua Itza cuối cùng. Vương quốc Itza rơi vào ách thống trị của Tây Ban Nha từ tháng 3/1697.

Không chuyên gia nào thực sự chắc chắn về nguyên nhân sụy đổ của nền văn minh Maya.

Nền văn minh Maya suy thoái trong thế kỷ thứ 8 và 9. Dân số quá tải, nước ngoài xâm lược, nông dân nổi dậy, sự sụp đổ của những con đường thương mại chủ chốt, đại hạn hán… đều là những điều có thể khiến nền văn minh vĩ đại suy tàn.

Người Maya rất chú trọng đến việc ghi chép lại lịch sử của con người. Tuy không phải những người đầu tiên nghĩ ra lịch, nhưng họ cũng tự tạo ra 4 hệ thống lịch riêng cho những giai đoạn riêng. Tùy vào nhu cầu, người Maya sử dụng vài loại lịch khác nhau hoặc kết hợp hai loại lịch để ghi chép một sự kiện. Người Maya sử dụng hệ lịch Tzolk'in, Haab, hệ lịch tròn và hệ lịch Long Count (Đếm dài).

Cùng phát triển với các nền văn minh Trung Mỹ khác, người Maya sử dụng hệ đếm nhị thập phân (vigesimal) và hệ ngũ phân. Hệ ngũ phân trên cơ sở so sánh với số ngón tay của một bàn tay, còn nhị thập phân là toàn bộ số ngón tay và ngón chân. Trong tiếng Quiche, từ chỉ số 20 là huvinak, có nghĩa là "toàn thân".

Ngoài ra, người Maya đã phát triển khái niệm "số 0" vào năm 357, sớm hơn châu Âu khoảng gần 900 năm. Văn bản cổ cho thấy, những người Maya, có nhu cầu công việc cộng vào hàng trăm triệu và số ngày lớn đòi hỏi phải có phương cách chính xác để thực hiện chúng. Kết quả tính toán về thiên văn học theo một không gian và thời gian dài là cực kỳ chính xác; bản đồ về sự vận động của Mặt Trăng và các hành tinh có độ chính xác ngang bằng hoặc vượt xa các văn minh khác quan sát vũ trụ bằng mắt thường.

Theo lịch của người Maya, độ dài của một năm gồm 365 ngày, thời gian Trái Đất quay hết một vòng quanh Mặt Trời. Cách tính này chính xác hơn rất nhiều lịch được châu Âu sử dụng vào thời đó (lịch Gregory).

Lịch Long Count dựa trên cơ sở năm Mặt Trời với 365 ngày. Một năm Mặt Trời được chia thành 18 tháng, mỗi tháng có 20 ngày (dùng hệ đếm cơ số 20), năm ngày dư lại được đưa vào cuối năm. Các ngày trong tháng được ghi bằng số thứ tự từ 0 đến 19 trước tên tháng (0 đến 4 cho tháng thiếu, cuối năm có 5 ngày).

Theo lịch này, các năm nối tiếp nhau không ngừng, không có năm nhuận. Như vậy kết quả là lịch sẽ bị sai lệch lùi về một ngày trong vòng 4 năm. So với lịch Gregory hiện đại, thì khoảng 3.257 năm lại có sai số gần 1 ngày.

Một chu kỳ lịch Long Count của người Maya kéo dài 5.125,36 năm - gọi là một Đại chu kỳ.

Khi khớp với lịch Gregory hiện đại thì lịch Maya kết thúc vào ngày 21/12/2012. Theo lịch và cách viết của người Maya thì ngày 21/12/2012 được viết là 13.0.0.0.0, báo hiệu sự chấm dứt của Đại chu kỳ.

Tuy nhiên, các học giả và người địa phương cho rằng mốc này không liên quan gì đến ngày tận thế, mà chỉ giống như đêm giao thừa của một năm. Không có văn bản hay tài liệu nào của người Maya dự doán ngày tận cùng của thế giới khi Đại chu kỳ kết thúc.

* Giống: dân cư đều tập trung vùng cửa sông, ven biển.
* Khác:
- Trung và Nam Mĩ: dân cư phân bố trên mạch núi An-đét, trong khi hệ thống Cooc-đi-e dân cư thưa thớt.
- Dân cư Trung và Nam Mĩ thưa thớt trên đồng bằng A-ma-dôn, Bắc Mĩ dân cư tập trung đông đúc ở vùng đồng bằng trung tâm.

Mình có 2 ý, bạn tham khảo ý nào cũng được:

Sự thay đổi:

+ Tập trung đông ở Hồ Lớn, đông bắc Hoa Kì.
+ Thưa thớt ở phía bắc Canada, hệ thống Cooc-đi-e.
Hiện nay, một bộ phận dân cư Hoa Kì đang di chuyển từ các vùng công nghiệp phía nam Hồ Lớn và Đông Bắc ven Đại Tây Dương tới các vùng công nghiệp mới năng động hơn ở phía nam và duyên hải ven Thái Bình Dương.

Sự thay đổi:

- Dân số: 419,5 triệu người.
- Mật độ dân số trung bình khoảng 20 người/km2
- Dân cư phân bố không đều giữa miền Bắc và miền Nam, giữa phía Tây và phía Đông
+ Phía Bắc của Bắc Mĩ dân cư thưa thớt
+ Dân cư tập trung đông ở vùng Đông Nam Ca – na – đa và Đông Bắc Hoa Kì.

Khí hậu Bắc Mỹ có sự phân hoá rất đa dạng:

- Từ Bắc xuống Nam , có 3 vành đai khí hậu: hàn đới, ôn đới, nhiệt đới.

Đây là sự phân hoá khí hậu theo vỹ độ ( quy luật địa đới, độ vỹ càng cao góc tới càng nhỏ, lượng bức xạ mặt trời càng ít…)

- Tuy nhiên, khi đi từ Bắc xuống Nam, mỗi đới khí hậu lại có sự phân hoá theo chiều từ tây sang đông với các kiểu khí hậu bờ tây lục địa, hay bờ đông lục địa tuỳ theo vị trí gần hay xa đại dương và chịu ảnh hưởng của dòng biển nóng hay dòng biển lạnh. Đặc biệt có sự khác biệt khí hậu giữa vùng lãnh thổ phía đông và phía tây kinh tuyến 100⁰T của Hoa Kỳ. Sự phân hoá này là do sự chi phối của quy luật phi địa đới.

- Ngoài ra, khí hậu của Bắc Mỹ cũng bị quy luật đai cao, điều này thể hiện rõ nhất trên dãi Cooc-đi-e.

+ Chân núi có khí hậu cận nhiệt hay ôn đới tuỳ thuộc vào vị trí.

+ Lên cao thời tiết lạnh dần, nhiều đỉnh cao có băng tuyết vĩnh cữu.

Mỗi đất nước , họ đều có lãnh thổ , dân tộc riêng , phong tục tập quán ,bản sắc dân tộc ..ngay cả tiếng nói ở các nước cũng riêng .

Tiếng nói của dân tộc chính là yếu tố quan trọng nhất . Để cho họ, những người khác biết mình la người nước nào. Không nói những nơi nào khác , ngay cả trên đất nước Việt Nam ta , tiếng việt chính là thứ tiếng mà mọi con người sinh ra trên đất nước việt nam đều phải biết . Nó chính là thứ tiếng thiêng liêng nhất của đất nước Việt Nam , mang bản sắc văn hóa dân tộc.Vậy mà, những người Việt Nam không biết trân trọng nó mà lại biến những thứ tiếng đó thành những kí hiệu , con số . Một trong số những người đang làm như vậy là thế hệ 9x.

Những người sử dụng như thế chỉ biết khẳng định đẳng cấp của mình mà không biết rằng, họ làm thế là bôi nhọ đất nước mình không. Chà đạp lên tổ quốc yêu dấu của mình. Nói thứ tiếng đó thì có gì là xấu hổ chứ. Mà hơn thế là chúng ta phải tự hào rằng đó chính là thứ tiếng thiêng liêng đẹp đẽ nhất , và nó là nguồn gốc để khai sinh ra đất nước Việt Nam này, chúng ta phải tự hào khi chúng ta là những người con của đất nước Việt Nam.
Chính vì thế, chúng ta hãy sử dụng tiếng việt một cách thật đúng ý nghĩa và đừng bao giờ đánh mất thứ tiếng đẹp đẽ đó.

chúc bạn học tốt

Khi tàu SS Ancon rong buồm qua eo đất Panama ngày 15/8/1914, nó đã khởi đầu cho sự biến đổi lục địa châu Mỹ và cho sự ra đời một con đường biển quan trọng của toàn thế giới. Sử gia người Mỹ David McCullough đã nói rằng, việc xây dựng kênh đào nối liền Đại Tây Dương và Thái Bình Dương còn có ý nghĩa hơn là một kỳ công to lớn chưa từng có của ngành xây dựng. Ông viết trong cuốn sách về kênh đào của mình, việc xây dựng kênh đào có tầm quan trọng lịch sử to lớn, không phải là không giống tầm quan trọng của một cuộc chiến, và nó đã ảnh hưởng đến cuộc sống của hàng chục ngàn người, không phân biệt đẳng cấp, thuộc mọi chủng tộc và quốc tịch khác nhau.

David McCullough đã nói rằng, việc xây dựng kênh đào nối liền Đại Tây Dương và Thái Bình Dương còn có ý nghĩa hơn là một kỳ công to lớn chưa từng có của ngành xây dựng. Ông viết trong cuốn sách về kênh đào của mình, việc xây dựng kênh đào có tầm quan trọng lịch sử to lớn, không phải là không giống tầm quan trọng của một cuộc chiến, và nó đã ảnh hưởng đến cuộc sống của hàng chục ngàn người, không phân biệt đẳng cấp, thuộc mọi chủng tộc và quốc tịch khác nhau.

David McCullough đã nói rằng, việc xây dựng kênh đào nối liền Đại Tây Dương và Thái Bình Dương còn có ý nghĩa hơn là một kỳ công to lớn chưa từng có của ngành xây dựng. Ông viết trong cuốn sách về kênh đào của mình, việc xây dựng kênh đào có tầm quan trọng lịch sử to lớn, không phải là không giống tầm quan trọng của một cuộc chiến, và nó đã ảnh hưởng đến cuộc sống của hàng chục ngàn người, không phân biệt đẳng cấp, thuộc mọi chủng tộc và quốc tịch khác nhau.

Ý tưởng đầu tiên về kênh đào có từ đầu thế kỷ XVI khi Charles đệ ngũ, Hoàng đế của La Mã và là vua của Tây Ban Nha gợi ý rằng nó có thể làm ngắn quãng đường đi lại giữa Ecuador và Peru. Tuy nhiên, nỗ lực đầu tiên nhằm xây dựng kênh đào bắt đầu vào năm 1800 là của một công-xoóc-xi-om của người Pháp, một tập đoàn tương tự như tập đoàn được thành lập để xây dựng Kênh đào Suez. Nỗ lực này cuối cùng đã thất bại và Hoa Kỳ đã thế chỗ để hoàn thành việc xây dựng. Năm 1902, Thượng viện Mỹ đã xem xét ban hành một đạo luật về việc xây dựng một kênh đào tại Nicaragua, thay vì tại Panama. Song điều luật sửa đổi bổ sung của Thượng Nghị sĩ John Spooner đại diện cho bang Wisconsin đã dành thắng lợi tại Thượng viện. Hạ viện Mỹ đã nhanh chóng thông qua dự luật và Tổng thống Theodore Roosevelt (1901-1909) đã ký ban hành luật này. Sau nhiều vấn đề đáng kể trong việc đàm phán ký một hiệp ước với Colombia, khi đó đang kiểm soát Panama, Hoa Kỳ cuối cùng cũng đã đạt được việc chấp thuận xây dựng kênh đào cùng với sự ra đời của Chính phủ Panama độc lập vào năm 1904.

Việc xây dựng kênh đào được hoàn thành năm 1914. Kênh đào dài khoảng 77 km (48 dặm) và bao gồm hai hồ nhân tạo, một vài mương nhân tạo và ba bộ van khóa. Ngoài ra còn có một hồ nhân tạo, hồ Alajuela, hoạt động như một hồ chứa nước cho kênh đào. Kênh đào này là một con đường chủ chốt cho hàng hải quốc tế, với hơn 14.000 tàu qua lại hàng năm, chuyên chở hơn 203 triệu tấn hàng hóa. Kênh đào có hình chữ S kết nối Vịnh Panama thuộc Thái Bình Dương với Biển Caribe và Đại Tây Dương.

Trong quá trình xây dựng, khoảng 27.500 công nhân đã chết trong số hơn 80.000 người được các công ty của Pháp và sau đó là của Mỹ thuê, mà cụ thể là do hai loại bệnh nhiệt đới - bệnh sốt rét và bệnh cúm vàng da. Các hoạt động của bác sĩ phẫu thuật phục vụ Lục quân Walter Reed đã dẫn tới việc tìm ra một loại vắc-xin cho bệnh cúm vàng da, mà cùng với các kỹ thuật y học phòng ngừa khác, đã loại trừ được căn bệnh này tại khu vực đó.

Giá trị chủ yếu của kênh đào là việc rút ngắn thời gian cần thiết để tới được đại dương này từ đại dương kia. Trước khi kênh đào được xây dựng, tàu thuyền từ New York tới San Francisco phải đi vòng quanh Mũi Horn ở cực Nam của lục địa châu Mỹ với khoảng cách khoảng 22.500 km (14.000 dặm). Ngày nay, khoảng cách đi lại từ New York tới San Francisco qua kênh đào chỉ còn 9.500 km (6.000 dặm).

Khi tàu SS Ancon rong buồm qua eo đất Panama ngày 15/8/1914, nó đã khởi đầu cho sự biến đổi lục địa châu Mỹ và cho sự ra đời một con đường biển quan trọng của toàn thế giới. Sử gia người Mỹ David McCullough đã nói rằng, việc xây dựng kênh đào nối liền Đại Tây Dương và Thái Bình Dương còn có ý nghĩa hơn là một kỳ công to lớn chưa từng có của ngành xây dựng. Ông viết trong cuốn sách về kênh đào của mình, việc xây dựng kênh đào có tầm quan trọng lịch sử to lớn, không phải là không giống tầm quan trọng của một cuộc chiến, và nó đã ảnh hưởng đến cuộc sống của hàng chục ngàn người, không phân biệt đẳng cấp, thuộc mọi chủng tộc và quốc tịch khác nhau.

Giá trị chủ yếu của kênh đào là việc rút ngắn thời gian cần thiết để tới được đại dương này từ đại dương kia. Trước khi kênh đào được xây dựng, tàu thuyền từ New York tới San Francisco phải đi vòng quanh Mũi Horn ở cực Nam của lục địa châu Mỹ với khoảng cách khoảng 22.500 km (14.000 dặm). Ngày nay, khoảng cách đi lại từ New York tới San Francisco qua kênh đào chỉ còn 9.500 km (6.000 dặm).

Nhiều quá à bạn ơi, chắc mình không thể nào giúp được hết tất cả, mình chỉ làm bài 1 phần a thôi. À mà mình rất dốt văn nên có vài câu mình không biết, bạn thông cảm dùm.

1. Luyện tập về phương pháp lập luận trong bài văn nghị luận.

a)

(1)

(2) Mình không biết.

(3) Có thể thay đổi vị trí của luận cứ và kết luận cho nhau, ví dụ:

Chúng ta không đi chơi công viên nữa, (vì) hôm nay trời mưa.

xin lỗi vì mình chỉ soạn tới đây....Chúc bạn học tốt....