Bài 6 : Các nước Châu Phi

Nội dung lý thuyết

Các phiên bản khác

Bài 6: CÁC NƯỚC CHÂU PHI

I. Tình hình chung

1. Những nhân tố thúc đẩy phong trào giải phóng dân tộc ở châu Phi

- Sự kết thúc Chiến tranh thế giới thứ hai cũng như những thay đổi về tình hình quốc tế sau chiến tranh có tác dụng thúc đẩy phong trào độc lập dân tộc tại châu Phi.

- Thất bại của chủ nghĩa phát xít, sự suy yếu của Anh và Pháp, hai quốc gia thống trị nhiều vùng thuộc địa tại châu Phi, tạo điều kiện thuận lợi cho cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc của nhân dân châu Phi.

- Thắng lợi của phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc ở châu Á, trước hết là của Việt Nam và Trung Quốc đã cổ vũ các cuộc đấu tranh của nhân dân châu Phi.

Phong trào đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân đã diễn ra sôi nổi trên lục địa này.

Lược đồ các nước Châu Phi sau chiến tranh thế giới thứ hai
Lược đồ các nước Châu Phi sau chiến tranh thế giới thứ hai

2. Quá trình đấu tranh giành độc lập

- Trước chiến tranh thế giới thứ hai, các nước châu Phi đều là thuộc địa của tư bản phương Tây.

- Sau chiến tranh, phong trào đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân đòi độc lập diễn ra sôi nổi.

+ Khởi đầu là phong trào đấu tranh của nhân dân ở Bắc Phi. Cuộc binh biến ở Ai Cập (7/1952), cuộc đấu tranh vũ trang kéo dài 8 năm của nhân dân An-giê-ri (1954-1962)

+ Tiếp theo là phong trào đấu tranh của nhân dân ở khắp châu Phi. Cuộc binh biến ở Ai Cập (7/1952), cuộc đấu tranh vũ trang kéo dài 8 năm của nhân dân An-giê-ri (1954-1962).

-Năm 1960 được gọi là “Năm châu Phi” với 17 nước tuyên bố độc lập, năm 1975, hệ thống thuộc địa của Bồ Đầu Nha tan rã, ra đời các quốc gia độc lập Ăng-gô-la, Mô-dăm-bích… và việc thủ tiêu chế độ phân biệt chủng tộc (A-pác-thai) ở Cộng hòa Nam Phi (1993).

3. Công cuộc xây dựng đất nước

- Sau khi giành được độc lập, các nước châu Phi bắt tay vào công cuộc xây dựng đất nước, nhưng chưa thay đổi được tình trạng đói nghèo, lạc hậu.

- Từ cuối những năm 8, tình hình châu Phi ngày càng khó khăn và không ổn định như: xung đột, nội chiến, đói nghèo, nợ nần và bệnh tật… có nhiều nguyên nhân dẫn tới tình trạng đó, những chia rẽ và xung đột, nội chiến đã và đang làm cho các nước châu Phi ngày càng khó khăn, lâm vào những thảm họa đau thương (sự tàn phá của chiến tranh, sản xuất đình đốn, dịch bệnh, chết chóc, chi phí lớn cho mua sắm vũ khí và nhu cầu quân sự).

- Đã hình thành tổ chức khu vực là Tổ chức thống nhất châu Phi, nay gọi là Liên minh châu Phi.

 II. Cuộc đấu tranh chống chế độ phân biệt chủng tộc ở Cộng hòa Nam Phi

1. Nguyên nhân

- Năm 1961, Liên bang Nam Phi rút ra khỏi khối Liên hợp Anh và tuyên bố là nước Cộng hòa Nam Phi. Trên thực tế, đa số người da đen ở đất nước này vẫn sống cơ cực, tủi nhục dưới chế độ phân biệt chủng tộc A-pác-thai của chính quyền thực dân da trắng.

- Thực dân da trắng đã thi hành chính sách phân biệt chủng tộc (gọi là chủ nghĩa A-pác-thai) trong hơn ba thế kỉ ở Nam Phi.

Cộng hòa Nam Phi
Cộng hòa Nam Phi

2. Phong trào đấu tranh

- Dưới sự lãnh đạo của tổ chức “Đại hội dân tộc Phi” (ANC), người dân da đen đã bền bỉ đấu tranh đòi thủ tiêu chế độ phân biệt chủng tộc, cộng đồng quốc tế đã ủng hộ cuộc đấu tranh của nhân dân da đen. Tháng 12/1993, chính quyền của người da trắng tuyên bố bãi bỏ chế độ A-pác-thai, trả tự do cho lãnh tụ ANC Man-đê-la sau 27 năm bị cầm tù. Tổ chức ANC và Đảng Cộng sản Nam Phi được thừa nhận là tổ chức hợp pháp.

- Tháng 4/1994, sau cuộc bầu cử đa chủng tộc đầu tiên ở Nam Phi, Man-đê-la đã trở thành Tổng thống người da đen đầu tiên ở nước này.

- Chính quyền mới ở Nam Phi đã đưa ra Chiến lược kinh tế vĩ mô để phát triển sản xuất, giải quyết việc làm, cải thiện mức sống của người da đen.

Nen-xơn Man-đê-la
Nen-xơn Man-đê-la

3. Ý nghĩa của phong trào

- Chế độ phân biệt chủng tộc đã xóa bỏ ngay tại sào huyệt cuối cùng sau hơn ba thế kỉ tồn tại. Đất nước Nam Phi bước vào thời kì phát triển mới.

- Sau khi xóa bỏ chế độ phân biệt chủng tộc, Chính phủ mới ở Nam Phi đã đưa ra chiến lược kinh tế vĩ môn (tháng 6/1996), nhằm phát triển sản xuất, giải quyết việc làm, cải thiện mức sống của người da đen và xóa bỏ sự yếu kém về kinh tế còn tồn tại đối với người da đen.

* HƯỚNG DẪN TRẢ LỜI CÂU HỎI

1. Trình bày những nét chính về phong trào đấu tranh của nhân dân châu Phi sau Chiến tranh thế giới thứ hai?

Trả lời 

Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, phong trào giải phóng dân tộc đòi độc lập đã diễn ra sôi nổi ở châu Phi, sớm nhất là ở vùng Bắc Phi, sau đó lan ra các khu vực khác. Nhiều nước giành được độc lập như Ai Cập (6-1953), An-giê-ri (1962). Đặc biệt là sự kiện tuyên bố độc lập của 17 nước ở lục địa này vào năm 1960 mà lịch sử gọi là "năm châu Phi". Cùng với thắng lợi của nhiều nước khác đã dẫn đến sự tan rã của hệ thống thuộc địa của các nước đế quốc ở châu lục này.

2. Hãy nêu những nét chính về sự phát triển kinh tế, xã hội của các nước châu Phi sau Chiến tranh thế giới thứ hai?

Trả lời 

Sau khi giành được độc lập, các nước châu Phi bắt tay vào công cuộc xây dựng đất nước, phát triển kinh tế, xã hội và đã thu được nhiều thành tích. Nhưng những thành tích ấy chưa đủ để thay đổi căn bản bộ mặt của châu lục này.

Nhiều nước châu Phi vẫn ở trong tình trạng đói nghèo, lạc hậu, khó khăn. Đặc biệt từ cuối những năm 80 trở lại đây, các cuộc xung đột quân sự, đảo chính, nội chiến diễn ra liên miên, bệnh tật và mù chữ, sự bùng nổ dân số, nợ nần và phụ thuộc nước ngoài. Tất cả những điều đó đã và đang là thức thách lớn đối với nhân dân châu Phi.

Trong những năm gần đây, cùng với sự giúp đỡ của cộng đồng quốc tế, các nước châu Phi đã tích cực tìm kiếm các giải pháp, đề ra cải cách nhằm giải quyết các xung đột, khắc phục những khó khăn về kinh tế, thành lập các tổ chức liên minh khu vực.

3. Hiện nay các nước châu Phi đang gặp những khó khăn gì trong công cuộc phát triển kinh tế, xã hội đất nước?

Trả lời 

Những khó khăn to lớn mà hiện nay các nước châu Phi đang gặp đó là xung đột nội chiến đẫm máu (từ năm 1987 có tới 14 cuộc xung đột và nội chiến), tình trạng đói nghèo, có 32 nước xếp vào nhóm nghèo nhất Thế giới đói kinh niên (khoảng 150 triệu người), nợ nầm chồng chất và các loại dịch bệnh hoành hành.

- Tỉ lệ  tăng dân số cao nhất Thế giới ( Tu-an-đa 5.2%/năm)

- Tỉ lệ người mù chữ cao nhất Thế giới (Ghi-nê : 70%, Xê-nê-gan : 68%)

- Đầu thập kỉ 90, châu Phi nợ chồng chất : 300 tỉ USD

4. Em hãy giới thiệu đôi nét về Cộng hòa Nam Phi?

Trả lời 

- Cộng hòa Nam Phi nằm ở cực Nam châu Phi (diện tích, 1.2 triệu km vuông; dân số 43,6 triệu người -năm 2002, trong đó 75,1% là người da đen 13,6%  là người da trắng, 11,2% là người da màu)

- Năm 1662, người Hà Lan đến Nam Phi lập ra xứ thuộc địa Kếp

- Đầu thế kỉ XIX, Anh chiếm thuộc địa này

- Năm 1910, Liên bang Nam Phi được thành lập nằm trong khối Liên hiệp Anh.

- Năm 1961, Liên bang Nam Phi rút khỏi Liên hiệp Anh, thành lập Cộng hòa Nam Phi.

5. Tình cảnh của người da đen và da màu ở Cộng hòa Nam Phi trước 1994 như thế nào ? Hậu quả của nó ra sao?

Trả lời 

- Trước 1994, tuy trên danh nghĩa là một quốc gia độc lập, song phần lớn người da đen và da mầu (chiếm khoảng 80% dân số) ở Cộng hòa Nam Phi phải sống trong cảnh cơ cực, tủi nhục bởi chính sách phân biệt và kì thị chủng tộc của chính quyền thực dân da trắng.

- Hậu quả : Người da đen và da mầu ở đây bị tước hết mọi quyền công dân, phải ở khu cách biệt với người da trắng, chịu xử tội theo pháp luật riêng, không có quyền sở hữu lớn về xí nghiệp, ruộng đất; phải làm việc trong những điều kiện tồi tệ so với người da trắng song chỉ được nhận đồng lương ít hơn rất nhiều so với người da trắng.

6. Em hãy giới thiệu đôi nét về lãnh tụ ANC, Nen-xơn Man-đê-la?

Trả lời 

- Nen-xơn Man-đê-la sinh năm  1918 là nhà hoạt động chính trị nổi tiếng của Nam Phi. Năm 1944, Đại hội dân tộc Phi )ANC), sau giữ chức Tổng thư kí ANC. Năm 1946, bị nhà cầm quyền Nam Phi bắt giam và kết án tù chung thân.

- Sau 17 năm bị giam giữ, trước áp lực đấu tranh của nhân dân tiến bộ trong và ngoài nước, ngày 11-2-1990, chính quyền Nam Phi buộc phải trả tự do cho ông.

- Sau khi ra tù, Nen-xơn Man-đê-la được bầu làm Phó chủ tịch ANC. Ngày 5-7-1991, Hội nghị toàn quốc ANC đã bầu ông làm Chủ tịch. Sau chộ bầu tử toàn quốc đa sắc tộc 1993, Nen-xơn Man-đê-la  làm Tổng thống nước Cộng hòa Nam Phi và rời khỏi chức vụ này năm 1999.

- Ông đã được tặng Giải thưởng Nô-ben về hòa bình (1993). Nen-xơn Man-đê-la  được nhân dân châu Phi và thế giới ngưỡng mộ như một người anh hùng chống chế độ phân biệt chủng tộc.

7. Cuộc đấu tranh chống chế độ phân biệt chủng tộc ở Cộng hòa Nam Phi đã diễn ra như thế nào và đem lại kết quả gì?

Trả lời 

- Dưới sự lãnh đạo của tổ chức "Đại hội dân tộc Phi" (ANC), được sự giúp đỡ của cộng đồng quốc tế và cả Liên hợp quốc, cuộc đấu tranh chống chế độ phân biệt chủng tộc của người da đen ở Cộng Hòa Nam Phi đã diễn ra bền bì sau phát triển thành một cao trào đấu tranh vũ trang và đấu tranh chính trị mang tính quần chúng.

- Trước cuộc đấu tranh ngoan cường của nhân dân Nam Phi, chính quyền của người da trắng phải trả tự do cho những nhà lãnh đạo ANC, trong đó có Chủ tịch Nen-xơn Man-đê-la .

- Tháng 11/1993, 21 đảng phái ở Nam Phi thông qua hiến pháp mới chấm dứt sự tồn tại của chế độ A-pac-thai ở Nam Phi.

- Sau cuộc bầu cử đa chủng tộc đầu tiên (4-1994), Nen-xơn Man-đê-la  đã trở thàng Tổng thống người da đen đầu tiên trong lịch sử của Cộng hòa Nam Phi. Chế độ phân biệt chủng tộc đã bị xóa bỏ sau hơn 3 thế kỉ tồn tại.

8. Chính quyền mới ở Nam Phi đã chủ trương phát triển kinh tế như thế nào?

Trả lời 

Chính quyền mới ở Nam Phi đã đưa ra "Chiến lược kinh tế vĩ mô (6/1996) nhằm phát triển sản xuất, giải quyết việc làm, cải thiện mức sống của người da đen, xóa bỏ "chế độ A-pac-thai về kinh tế" vốn tồn tại đối với người da đen.

9. Hãy so sánh đặc điểm của phong trào giải phóng dân tộc ở châu Phi với phong trào giải phóng dân tộc ở châu Á theo các nội dung sau: 

- Tổ chức lãnh đạo.

- Hình thức đấu tranh.

- Mức độ giành độc lập.

- Sự phát triển kinh tế sau khi giành độc lập.

Trả lời 

* Đối với châu Phi

- Tổ chức lãnh đạo :

  + Thông qua tổ chức thống nhất châu Phi

  + Lãnh đạo phong trào hầu hết là chính đảng hoặc các tổ chức chính trị của giai cấp tư sản dân tộc, giai cấp vô sản còn chưa trưởng thành hoặc chưa có chính đảng độc lập hoặc chưa năm được quyền lãnh đạo cách mạng.

- Hình thức đấu tranh giành độc lập : chủ yếu thông qua đấu tranh chính trị, hợp pháp

- Mức độ giành độc lập : Các nước châu Phi giành được độc lập ở những mức độ khác nhau và sự phát triển kinh tế- xã hội rất không đồng đều sau khi giành được độc lập (Bắc Phi thì phát triển nhanh chóng nhưng châu Phi xích đạo chậm phát triển)

- Sự phát triển kinh tế sau khi giành được độc lập : Ngày nay châu Phi đang đứng trước nhiều khó khăn cần giải quyết như : đói rét, bệnh tật, sự xâm nhập của chủ nghĩa thực dân kiểu mới, sự vơ vét bóc lột về kinh tế của các cường quốc phương Tây, nợ nước ngoài, mù chữ, sự bùng nổ dân số, nội chiến. Các nước châu Phi đang ra sức phấn đấu để vượt qua những khó khăn này.

* Đối với châu Á 

- Tổ chức lãnh đạo :

  + Thông qua chính đảng của giai cấp tư sản hoặc giai cấp vô sản ở từng nước.

  + Lãnh đạo phong trào hầu hết thuộc về chính đảng của giai cấp tư sản hoặc giai cấp vô sản.

- Hình thức đấu tranh : Đấu tranh chính trị cùng đấu tranh vũ trang

- Mức độ giành độc lập : Các nước giành độc lập ở mức độ đồng đều.

- Sự phát  triển kinh tế sau khi giành độc lập :

  + Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, hầu hết các nước đều vùng dậy  đấu tranh giành độc lập và giành thắng lợi ở các mức độ khác nhau, thời gian khác nhau.

  + Sau khi giành độc lập đều ra sức phát triển kinh tế và nhiều nước đã trở thành nước công nghiệp phát triển hoặc có nền kinh tế đang phát triển.

  + Châu Á hiện nay được coi là một khu vực kinh tế năng động của Thế giới.

Khoá học trên OLM của Đại học Sư phạm HN

Loading...

Khoá học trên OLM của Đại học Sư phạm HN