- Cách xem bói của các thầy :

+ Vì mùa nên các thầy bói xem bằng cách sờ voi. Nhưng họ chỉ sờ được từng bộ phận của voi và phán liều vì tưởng phần mình sờ được lad toàn bộ con voi.

+ Năm thầy đều dùng hình thức ví von, so sánh để tả voi.

- Thái độ các thầy :

+ Ai cũng quả quyết là mình đúng, phủ nhận ý kiến người khác. Đây là thái độ chủ quan, sai lầm.

+ Vì không ai chịu nên cuối cũng xảy ra xô xát, đánh nhau toác đầu, chảy máu.

- Nét chung giữa hai truyện :

+ Đều nêu lên bài học về nhận thức, nhắc nhở mọi người phải chú ý tìm hiểu xung quanh một cách toàn diện, không được chủ quan, kiêu ngạo.

+ Gắn với hai truyện là hai thành ngữ Ếch ngồi đáy giếng và Thầy bói xem voi.

- Nét riêng của từng truyện :

+ Truyện Ếch ngồi đáy giếng nhắc nhở mọi người phải không ngừng học hỏi để mở rộng thêm tầm hiểu biết, không được chủ quan kiêu ngạo vì sớm muộn, căn bệnh này cũng làm hại họ.

+ Truyện Thầy bói xem voi chủ yếu nói về phương pháp nhận thức. Muốn nhận thức đúng sự vật, hiện tượng, phải xem xét kĩ lượng và toàn diện đối tượng đó rồi mới đưa ra nhận xét của mình.

Để chống lại mèo, làng chuột đã tiến hành ba cuộc họp :

- Cuộc họp thứ nhất : Cả làng bày tỏ thái độ đồng tâm, nhất trí chống lại mèo. Lí do : con giun xẻo lắm cũng quằn, mèo cứ xơi chuột mãi, chuột ta lấy thế làm giận.

- Cuộc họp thứ hai : Thông qua, tán thưởng sáng kiến của chuột Cống.

- Cuộc họp thứ ba : Phân công người đeo nhạc cho mèo.

Cảnh tượng họp bàn được miêu ả rất động đáo và nghệ thuật đối lập được sử dụng hết sức hiệu quả.

Thoạt đầu, cả làng chuột đầy khí thế. Tất cả đều dự họp đông đủ, ai cũng phục sự thông minh của nhân vật oai nhất làng là ông Cống. Và ai cũng lao xao, hớn hở, hi vọng sắp tới ngày thoát được cái ách ông Mèo ranh mãnh rồi. Nhưng khi bàn đến chuyện ai sẽ đeo nhạc cho mèo thì không khí hoàn toàn ngược lại : cả hội đồng im phăng phắc, không một cái tai nào nhích, không một cái răng nào nhe cả. Đây là chi tiết nói về sự hèn nhát của loài chuột. Làng chuột đùn đẩy trách nhiệm cho nhau cũng vì một nguyên nhân duy nhất : sợ chết. Đỉnh cao của sự hèn nhát thi nhau chạy. Sáng kiến mà loaig chuột đưa ra là loại sáng kiến viển vông, phi thực tế.

So với truyện ngụ ngôn Ê-dốp, Nguyễn Văn Ngọc đã bổ sung, mở rộng thêm một số yếu tố nội dung, đồng thời cách kể, cách miêu tả nhân vật cũng hết sức độc đáo. Có thể phân tích những khía cạnh sau :

- Truyện khắc họa thành công những đặc điểm của loài chuột : làng dài răng (đặc điểm sinh học : răng chuột ngày càng dài và đặc điểm loài : chuột thuộc loài gặm nhấm) khi nhất trí, ưng thuận thì dẩu mõm, quật đuôi ; khi sợ hãi thì im phăng phắc, tai không nhích, răng không nhe. Những chi tiết này cho thấy tác giả đã nêu được những đặc điểm nổi bật nhất của giống chuột.

- Mỗi loại chuột đều có những chi tiết miêu tả phù hợp về dáng vẻ đặc tính:

+ Chuột Chù : hôi hám, chậm chạp, ì ạch.

+ Chuột Nhắt : nhí nha nhí nhảnh, láu cá.

+ Chuột Cống : rung rinh, béo tốt, khi sợ vẫn ra vẻ bệ vệ, kẻ cả.

Ngoài ba chân dung đặc tả, tác giả có cách miêu tả cả đám đông rất sinh động : đẩu mõm, quật đuôi ; lao xao, hớn hở ; tai không nhích, răng không nhe ; tán loạn.

- Từ anh em trong trường hợp 2 là từ, vì :

+ Anh em trong trường hợp một là chỉ người anh của người được hỏi.

+ Anh em trong trường hợp hai là chỉ anh em nói chung (khái quát cả người anh lẫn người em).

\(\Rightarrow\) Anh em trong câu "Chúng tôi là anh em" là từ.

Đúng là trong truyện ngụ ngôn này, mỗi loại chuột tượng trương cho một hạng người. Cuộc họp của làng chuột rất giống với hình ảnh của những cuộc họp "việc làng" trong xã hội cũ. Điều đó thể hiện qua mấy điểm sau :

- Ông Cống tiêu biểu cho những kẻ tai to mặt lớn, quyền thế trong xã hội. Ông lên giọng khi cả làng tề tựu đông đủ, chứng tỏ ông quan trọng và là trung tâm chú ý của mọi người ; tuy trong lòng hơi nao nhưng vẫn lộ ra kẻ cả bệ vệ, chứng tỏ ông oai ; vào chỗ nguy hiểm ông từ chối bằng lí do quyền thế, chứng tỏ ông tìm cách đùn đẩy ép người khác nhận cái chết thay ông.

- Chuột Nhắt láu cá, cãi lí. Đây là hình ảnh tượng trưng cho những kẻ cũng còn ở chiếu trên, chưa đến nỗi nào. Vị trí anh ta là vị trí "thường thường bậc trung" trong xã hội.

- Cuối cùng, việc nguy hiểm nhất đẩy cho chuột Chù. Thân phận của chuột Chù thấp bé đầy tớ làng, hôi hám. Chuột Chù tiêu biểu cho hạng người nghèo khổ, thấp cổ bé họng trong xã hội. Trước sự đùn đẩy, chuột Chù đành phải nhận.

Những hình ảnh trên đây gợi cho ta thấy rõ các hạng người trong xã hội cũ, có chiếu trên chiếu dưới, có những kẻ ăn trên ngồi trốc, có những kẻ phải nai lưng gánh vác những việc nặng nhọc, nguy hiểm. Cuộc họp làng chuột vì thế rất giàu tính hiện thực. Tuy nhiên, ý nghĩa chính của truyện ngụ ngôn này là nhằm phê phán những cuộc họp có nội dung viển vông, đề ra những kế hoạch đầy ảo tưởng, không thể thực hiện. Thành ngữ Hội đồng chuột mà dân gian thường nói chủ yếu nằm ở lớp nghĩa này.

- Bài học:

+ Dù hoàn cảnh môi trường sống hạn chế cũng không được tự bằng lòng, ảo tưởng, ngộ nhận về mình mà phải cố gắng học tập để vươn lên.

+ Không được chủ quan, kiêu ngạo, coi thường xung quanh vì chủ quan, kiêu ngạo phải trả giá rất đắt.

- Ý nghĩa: Bài học trên đây không dành cho một người cụ thể nào mag có ý nghĩa nhắc nhở chung cho mọi người và không riêng một lĩnh vực, một hoàn cảnh nào mà trong mọi hoàn cảnh, con người đều cần cố gắng, không chủ quan, kiêu ngạo.