Pa-ra-na (Parana) (trích Nhiệt đới buồn) (Cờ - lốt Lê - vi - Xtơ - rốt)
Nội dung lý thuyết
I. Tìm hiểu chung
1. Tác giả
- Cờ-lốt Lê-vi-Xtơ-rốt là nhà nhân học, dân tộc học, triết học nổi tiếng người Pháp.
- Các nghiên cứu của ông bao trùm nhiều lĩnh vực và tư tưởng của ông có ảnh hưởng sâu rộng trên thế giới.
- Các công trình nổi tiếng của ông: Những cấu trúc sơ đẳng về thân tộc (1949), Chủng tộc và lịch sử (1952), Nhiệt đới buồn (1955)…
2. Văn bản
- Thể loại: Là tác phẩm tự truyện, du kí, đồng thời cũng là một ghi chép dân tộc học, du khảo triết học độc đáo.
- Hoàn cảnh sáng tác: Tác phẩm được viết sau hai mươi năm Cờ-lốt Lê-vi-Xtơ-rốt khảo sát thực địa ở Bra-xin, nơi ông có cơ hội được tiếp xúc với nền văn hóa Anh điêng đang đứng trước nguy cơ bị hủy hoại.
- Giá trị: Tác phẩm đặt ra nhiều vấn đề đáng suy ngẫm về mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên và về chính bản chất, lịch sử của nhân loại.
II. Khám phá văn bản
1. Nhan đề, thông tin cơ bản của văn bản
a. Nhan đề:
- Pa-ra-na là tên một bang nằm ở phía nam của Bra-xin, được bao phủ bởi rừng bách tán, một trong những rừng cận nhiệt đới quan trọng nhất trên thế giới.
- Văn bản phản ánh lịch sử và văn hoá của người Anh điêng ở nơi đây.
b. Thông tin về số phận của người bản địa trong lịch sử
- Trước thời kì thuộc địa: Người Giê (Gé) sống ở toàn bộ khu vực nam Bra-xin.
- Vài thế kỉ trước: Người Tu-pí chiếm vùng biển và bị xóa sổ bởi thực dân. Người Giê rút lui vào vùng hẻo lánh.
- Khoảng năm 1914: Phần lớn người Giê bị ép phải định cư để khai hóa văn minh.
- Sau đó: Chính quyền để họ tự do sống theo cách của mình. Người Giê quay lại với lối sống cổ xưa.
=> Những thông tin cho thấy tình thế ngặt nghèo của người bản địa dưới sức ép cuộc bành trướng thuộc địa của người phương Tây.
@9529399@
2. Chi tiết, dữ liệu trong văn bản
a. Thông tin về cuộc sống người Giê dưới chế độ thực dân:
Chính quyền thực dân | Người bản xứ |
Ép người bản xứ phải định cư trong các ngôi làng, quy họ vào đối tượng | Vẫn sống du cư |
Gửi đến rìu, dao, đinh, chày gỗ; | Không dùng đến, vẫn sử dụng những công cụ và kĩ thuật cổ xưa. |
Xây nhà, cấp giường. | Vẫn ở ngoài trời, phá giường làm củi đun. |
Gửi đến những đàn bò. | Để mặc chúng đi lang thang, từ chối sữa và thịt. |
Nhận xét: - Những dữ liệu cho thấy sự xung đột đột quyền lực giữa một bên là những nỗ lực trấn áp, đồng hoá, khai hoá văn minh của người da trắng và một bên là sự kháng cự của thổ dân da đỏ. Kết quả là dấu vết của văn minh chỉ nằm ở lớp vỏ hời hợt bề ngoài, công cuộc đồng hóa thất bại. Khi văn hoá bản địa cất lên tiếng nói, nó cho thấy sức sống, vẻ đẹp, sự bền vững của các giá trị truyền thống bản địa trước sự trấn áp của văn minh phương Tây. - Người trần thuật xưng "tôi" vừa có vai trò quan sát, khảo cứu, thu thập dữ liệu, ghi chép và mô tả lại những thông tin về lịch sử, cuộc sống của người Anh điêng; vừa suy ngẫm, phân tích, tìm ra cấu trúc, bản chất, quy luật, xung đột quyền lực chìm bên dưới những dữ liệu bề mặt. | |
b. Dữ liệu sơ cấp và thứ cấp trong văn bản
- Dữ liệu sơ cấp về cuộc sống của người Anh điêng:
+ Dữ liệu được tác giả thu thập trực tiếp: “lần đầu tiên tôi đã tiếp xúc với những người hoang dã, trong khi đi theo một trưởng chi nhánh của cơ quan bảo vệ người Anh điêng trong chuyến đi kiểm tra của ông ta",... Ngoài ra, căn cứ vào những thông tin trong phần giới thiệu về tác giả, tác phẩm, ta biết Nhiệt đới buồn là ghi chép dân tộc học, được viết sau hai mươi năm đi khảo sát thực địa của Cờ-lốt Lê-vi-Xtơ-rốt ở Bra-xin.
+ Các dữ trên khiến văn bản thú vị, mới mẻ, gây tò mò, thậm chí bất ngờ, chấn động, giúp người đọc hình dung ra một cách cụ thể, sống động bức tranh cuộc sống của người Anh điêng, phá bỏ định kiến về những cộng đồng thiểu số trên thế giới thường được cho là man rợ, thấp kém.
- Dữ liệu thứ cấp về lịch sử của người Anh điêng:
+ Thu thập gián tiếp qua các tài liệu nhưng không ghi rõ nguồn: “Vào thời kì phát hiện ra xứ sở này, toàn bộ khu vực nam Braxin là nơi trú ngụ của những nhóm người có mối quan hệ gần gũi về ngôn ngữ và văn hoá và người ta xếp chung dưới tên gọi là Giê.”; “Trong những khu rừng của các bang phía nam: Pa-ra-na và Xan-ta Ca-ta-ri-na những nhóm nhỏ người hoang dã đã tồn tại cho tới thế kỉ XX (…) vào khoảng năm 1914”
+ Các dữ liệu này giúp người đọc mường tượng ra được toàn bộ số phận éo le cũng như tình thế lịch sử ngang trái mà người Anh điêng phải đối mặt, gợi liên tưởng tới những tri thức
III. Tổng kết
1. Giá trị nội dung, nghệ thuật
- Về nội dung: Pa-ra-na, Nhiệt đới buồn cũng như rất nhiều nghiên cứu khác của Cờ-lốt Lê-vi-Xtơ-rốt là sự chất vấn những tư tưởng học thuật đương thời và thể hiện một cái nhìn sâu sắc về văn hóa nhân loại nói để bảo vệ cho sự đa dạng văn hoá, giá trị của đời sống hoang dã cũng như khẳng định vẻ đẹp và sức sống bền bỉ của những nền văn hoá cổ xưa.
- Về nghệ thuật: Pa-ra-na, Nhiệt đới buồn hấp dẫn người đọc bởi văn phong tinh tế, bay bổng và phóng khoáng, vừa mang dáng dấp của một cuốn du kí, vừa là một khảo luận
2. Một số lưu ý khi đọc thể loại văn bản thông tin
- Nhận biết bố cục, mạch lạc của văn bản.
- Phân tích mối liên hệ giữa các chi tiết, dữ liệu và vai trò của chúng.
- Đánh giá cách chọn lọc, sắp xếp thông tin.
- Phân biệt dữ liệu sơ cấp, thứ cấp để từ đó đánh giá tính mới mẻ, độ tin cậy của dữ liệu trong văn bản.