Người mẹ vườn cau

I. Tìm hiểu chung

1. Tác giả

- Nguyễn Ngọc Tư sinh năm 1976, quê ở Cà Mau.

- Giọng văn chị đậm chất Nam bộ, mềm mại mà sâu cay về những cuộc đời éo le, những số phận chìm nổi, thấm đẫm cái tình của làng, của đất, của những con người chân chất nhưng ít nhiều gặp những bất hạnh.

- Tập truyện ngắn Cánh đồng bất tận của chị gây được tiếng vang lớn, nhận được nhiều giải thưởng cũng như chuyển thể thành kịch, phim điện ảnh.

2. Tác phẩm

a. Thể loại: truyện ngắn. 

b. Xuất xứ

Trích trong “Xa xóm Mũi”, NXB Kim Đồng, Hà Nội, 2016.  

c. Phương thức biểu đạt: Tự sự kết hợp miêu tả và biểu cảm.

d. Người kể chuyện: kể theo ngôi thứ nhất, người kể xưng “tôi”.  

e. Bố cục:

3 phần: 

+ Phần 1 (Từ đầu đến ngủ với bà nghe ba): Hoàn cảnh của “người mẹ vườn cau”.

+ Phần 2 (Tiếp đến ba tôi chuyển công tác lên tỉnh): Tình cảm của “người mẹ vườn cau”.

+ Phần 3 (Còn lại): Ý nghĩa, giá trị, công lao của mẹ.

f. Tóm tắt văn bản: 

Người mẹ vườn cau của tác giả Nguyễn Ngọc Tư bắt đầu bối cảnh bằng nhân vật “tôi” được cô giáo giao cho bài văn về mẹ. Với đề bài như vậy, nhưng nhân vật tôi lại không biết phải làm như thế nào. Sau đó là những chuỗi hồi tưởng về kỉ niệm hồi nhỏ, kỉ niệm cùng người bà. Các hình ảnh về con đường về nhà bà, ngôi nhà, ngoại hình của bà, khung cảnh bữa cơm giỗ chú, được bà dắt đi dạo trong vườn hoa quả. Một loạt hồi tưởng như vậy, nhân vật quay lại thực tại với bài văn điểm kém của mình, tuy vậy nhân vật không hề buồn mà vẫn vui vẻ.

II. Khám phá văn bản

1. Nguyên nhân dẫn đến câu chuyện "Người mẹ vườn cau"

- Cô giáo yêu cầu viết bài văn về mẹ, tuy nhiên “tôi” không biết viết như nào.

- Nhớ lại rằng ba có nhiều mẹ và mình có nhiều bà nội. Trong đó, ba có một “người mẹ vườn cau”.

→ Cách dẫn dắt chuyện gần gũi, mới mẻ.@

2. Những kỉ niệm thời nhỏ tại quê của "Người mẹ vườn cau"

* Khung cảnh:

- Con đường đến nhà bà là con đường đất, những khi trời mưa đường bùn ướt nhẹp. Nhà nội là nhà mái lá nhỏ xíu.

=> Ngôi nhà nhỏ bé, giản dị, đơn sơ

* Hình ảnh người bà:

- Là một bà mẹ Việt Nam anh hùng.

- Hoạt động: Làm nghề bán ve chai, đưa thư, mang thức ăn, tin tức,…

- Ngoại hình:

+ Dáng còm cõi, nụ cười phúc hậu, đôi mắt già nua nheo nheo.

+ Mái tóc trắng phau phau, bàn tay nhăn nheo, gân guốc.

=> Người phụ nữ dũng cảm, đôn hậu, cao cả, giàu đức hi sinh mac du dáng người nhỏ bé

* Những kỉ niệm thời nhỏ tại quê:

- Hôm ấy là giỗ chú Sơn. Bữa cơm giỗ chỉ vài ba bát canh chua cá rô đồng, mắm kho, bông súng => Đây là bữa cơm đơn giản, đạm bạc nhưng vẫn rất ngon

- Khi trời tạnh mưa, mọi người ào ào kéo đến làm nhân vât “tôi” phải thắc mắc rằng tại sao bà lại có nhiều con như thế.

- Các chú cùng bố nhậu một bữa nhưng vẫn phải xin phép bà. Mọi người vui vẻ nói chuyện ngày xưa.

- Nhân vật “tôi” được nội dẫn ra vườn cau và vườn hoa quả trĩu trái.

- Đêm hôm ấy được bà mắc mùng cho “tôi” ngủ và được nghe những câu chuyện bà kể khi “tôi” thấy khó ngủ.

=> Hiền từ, nhân hậu, giản dị, biết yêu thương cả những đồng đội của người con đã khuất.

=> Đại diện cho người phụ nữ VN yêu thương, thầm lặng, kiên cường và giàu đức hy sinh.

3. Trở về thực tại với bài làm văn điểm kém

- Do ba chuyển công tác nên gia đình cũng chuyển lên phố.

- Mẹ nhắc chuyện lâu chưa về thăm nội nhưng bố không lo. Chỉ khi chú Biểu đến nhà, nghe câu chú nói mình bạc, bố mới nằm suy nghĩ và quyết định mai về tham lại "Người mẹ vườn cau".

- Đó là những kỉ niệm về mẹ vườn cau của bố còn với mẹ của “tôi” thì chỉ "Mẹ là người sinh ra em, nuôi em lớn, ngày thường mẹ nấu cơm em ăn, giặt đồ em mặc". 

- Bài văn tuy 4 điểm nhưng “tôi” cũng không hề buồn vì tả về mẹ đâu chỉ bằng vài câu.

=> Lời chống chế tưởng đùa nhưng ẩn chứa bài học sâu sắc.

III. Tổng kết

1. Giá trị nội dung

Truyện nói về kí ức của tác giả về người bà nội - một người mẹ anh hùng giàu đức hy sinh và đáng thương. Qua đó, gửi gắm đến người đọc thông điệp về sự biết ơn và kính trọng những người đã hi sinh vì lí tưởng cách mạng, vì nền hòa bình độc lập và những người mẹ anh hùng.

2. Giá trị nghệ thuật

- Nghệ thuật kể chuyện hấp dẫn, đậm chất Nam Bộ.

- Cốt truyện gần gũi, dễ dàng truyền tải nội dung.

- Ngôn từ mộc mạc, giản dị nhưng giàu cảm xúc.