Bài 9 : Nhật Bản

Nội dung lý thuyết

Các phiên bản khác

Bài 9: NHẬT BẢN 

I. Tình hình Nhật Bản sau Chiến tranh thế giới thứ 2

- Nhật Bản là nước bại trận trong chiến tranh thế giới thứ hai nên bị mất hết thuộc địa.

- Đất nước bị tàn phá nặng nề trong chiến tranh, bị Mỹ ném bom nguyên tử hủy diệt hai thành phố Hi-rô-si-ma và Na-ga-xa-ki.

- Thất nghiệp trầm trọng, lương thực và hàng hóa tiêu dùng thiếu thốn gay gắt, lạm phát với tốc độ phi mã, kéo dài từ năm 1945-1949.

- Lần đầu tiên trong lịch sử của mình, Nhật Bản bị quân đội nước ngoài (Mỹ) chiếm đóng.

Lược đồ Nhật bản sau chiến tranh thế giới thứ hai
Lược đồ Nhật bản sau chiến tranh thế giới thứ hai

- Quân đội Mỹ kéo vào chiếm đóng, Nhật Bản đã không cai quản trực tiếp mà thông qua bộ máy chính quyền Nhật Bản, vẫn duy trì ngôi vua của Thiên Hoàng. Dưới chế độ quân quản của Mỹ, một loạt các cải cách dân chủ được tiến hành:

+ Ban hành Hiến pháp mới (1946) có nhiều nội dung tiến bộ.

+ Thực hiện cải cách ruộng đất (1946-1949)

+ Giải giáp các lực lượng vũ trang, giải thể các công ty độc quyền lớn.

+ Thanh lọc các phần tử phát xít khỏi các cơ quan nhà nước.

+ Ban hành các quyền tự do dân chủ.

- Nhờ đó, nước Nhật đã có một chuyển biến lớn và sâu sắc: Từ chế độ chuyên chế sang chế độ dân chủ. Chính điều này trở thành một nhân tố quan trọng tạo nên sự phát triển “thần kỳ” về kinh tế của Nhật Bản sau chiến tranh (1952-1973).

Hiroshima sau khi Mỹ ném bom nguyên tử xuống Nhật Bản ngày 6-8-1945.
Hiroshima sau khi Mỹ ném bom nguyên tử xuống Nhật Bản ngày 6-8-1945.

2. Nhật Bản khôi phục và phát triển kinh tế sau chiến tranh

a. Kinh tế sau chiến tranh 

- Từ năm 1945-1950, kinh tế Nhật Bản phát triển chậm chạp: Sản lượng công nghiệp năm 1946 chỉ bằng ¼ so với trước chiến tranh.

- Nền kinh tế Nhật Bản được khôi phục và bắt đầu phát triển mạnh mẽ khi Mỹ tiến hành cuộc chiến tranh Triều Tiên (6/1950) và chiến tranh xâm lược Việt Nam những năm 60 thế kỷ XX.

- Trong những năm 1951-1960, kinh tế Nhật Bản đạt được bước phát triển “Thần kỳ”, trở thành một trong ba trung tâm kinh tế-tài chính của thế giới. Biểu hiện:

+ Về tổng sản phẩm quốc dân: năm 1950 chỉ đạt được 20 tỷ USD, nhưng đến năm 1968 đã đạt tới 183 tỷ USD.

+ Về công nghiệp, trong những năm 1950, 1960, tốc độ tăng trưởng bình quân hàng năm là 15%.

+ Nhờ áp dụng những thành tựu khoa học – kỹ thuật hiện đại, đã cung cấp hơn 80% nhu cầu thực phẩm lương thực trong nước, 2/3 nhu cầu thịt sữa, nghề đánh cá rất phát triển.

Tòa thị chính Tokyo – Biểu tượng cho sự phát triển thần kỳ của Nhật Bản
Tòa thị chính Tokyo – Biểu tượng cho sự phát triển thần kỳ của Nhật Bản

b. Nguyên nhân sự phát triển

- Nhờ tác động của những thành tựu chung của nền kinh tế thế giới

- Nhờ biết tận dụng những thành tựu đang phát triển của cách mạng khoa học – kỹ thuật trên thế giới.

- Vai trò của Nhà nước: Trong đó Bộ Công nghiệp và Thương mại Nhật Bản (MITI) được đánh giá là “Trái tim của sự thành công Nhật Bản”. Những cải cách dân chủ tạo điều kiện và thúc đẩy kinh tế phát triển.

- Con người Nhật Bản: Từ những điều kiện tự nhiên, hoàn cảnh lịch sử và môi trường xã hội, con người Nhật Bản được hình thành với những giá trị truyền thống được đề cao là:

+ Cần củ lao động và có tình yêu với thiên nhiên.

+ Biết tìm ra cái hay của người khác để học hỏi và tận dụng nó để phục vụ mình

+ Tính kỷ luật và có ý thức rõ ràng về nghĩa vụ và bổn phận

+ Trung thành với những bậc quyền uy và luôn giữ trọn chữ tín

+ Biết chịu đựng và giữ phép lịch sự

+ Tiết kiệm và biết lo xa

- Quan tâm đến công tác giáo dục, đào tạo con người có năng lực, giữ vững bản sắc và văn hóa dân tộc, có ý chí vươn lên trong mọi hoàn cảnh.

Tuy nhiên, nền kinh tế Nhật Bản cũng gặp nhiều khó khăn, hạn chế do:

+ Hầu hết nguyên liệu, năng lượng phải nhập từ nước ngoài.

+ Sự chèn ép cạnh tranh của Mỹ và nhiều nước khác

- Từ đầu những năm 90 của thế kỷ XX, nền kinh tế Nhật Bản đã lâm vào tình trạng suy thoái kéo dài chưa từng thấy. Những hạn chế đó đòi hỏi Nhật Bản phải tìm mọi biện pháp giải quyết.

* HƯỚNG DẪN TRẢ LỜI CÂU HỎI

1. Em hãy cho biết tình hình Nhật Bản sau Chiến tranh thế giới thứ hai?

Trả lời 

- Nhật Bản là nước bại trận và bị quân đội nước ngoài chiếm đóng theo chế độ quân quản.

- Nhật Bản mất hết thuộc địa, kinh tế bị tàn phá hết sức nặng nề.

- Đất nước gặp nhiều khó khăn nhu thất nghiệp trầm trọng, thiếu thốn lương thực, thực phẩm và hàng hóa tiêu dùng, lạm phát nặng nề...

- Năm 1945, sản lượng lúa chỉ bằng 2/3 sản lượng trung bình của các năm trước, sản xuất công nghiệp chỉ còn 10% so với  trước chiến tranh.

2. Nêu nội dung của những cải cách dân chủ ở Nhật Bản sau Chiến tranh thế giới thứ hai?

Trả lời 

Nội dung của những cải cách dân chủ ở Nhật Bản sau Chiến tranh thế giới thứ hai là :

- Ban hành Hiến pháp mớ (1946) có nhiều nội dung tiến bộ

- Thực hiện cải cách ruộng đất (1946-1949)

- Giải giáp các lực lượng vũ trang

- Giải thể các công ty độc quyền lớn

- Thanh lọc các phần tử phát xít ra khỏi các cơ quan nhà nước

- Ban hành các quyền tự do dân chủ như Luật Công đoàn, để cao địa vị phụ nữ, trường học tách khỏi ảnh hưởng tôn giáo...

3. Ý nghĩa của các những cải cách dân chủ ở Nhật Bản sau Chiến tranh thế giới thứ hai?

Trả lời 

Những cải cách dân chủ ở Nhật Bản sau chiến tranh đã mang lại luồng không khí mới đối với các tầng lớp nhân dân và là một nhân tố quan trọng đưa Nhật Bản phát triển mạnh mẽ sau này.

4. Hãy cho biết điều kiện thuận lợi cơ bản nào đã giúp Nhật Bản nhanh chóng khôi phục và phát triển mạnh mẽ nền kinh tế của mình?

Trả lời 

Điều kiện thuận lợi cơ bản dẫn đến sự khôi phục và phát triển mạnh mẽ của kinh tế Nhật Bản đó là :

- Nhờ những đơn đặt hàng quân sự của Mĩ khi Mĩ tiến hành cuộc chiến tranh Triều Tiêu (6-1950) và cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam trong những năm 60 của thế kỉ XX.

- Đây được coi là "ngọn gió thần" đối với nền kinh tế Nhật Bản, giúp Nhật Bản nhanh chóng vượt qua các nước Tây Âu, vươn lên đứng hàng thứ hai trong thế giới tư bản chủ nghĩa.

5. Nêu những thành tựu kinh tế Nhật Bản từ những năm 50 đến những năm 70 của kế kỉ XX?

Trả lời 

Những thành tựu kinh tế Nhật Bản từ những năm 50 đến những năm 70 của kế kỉ XX :

- Tổng sản phẩm quốc dân tăng từ 20 tỉ USD (1950) lên đến 183 tỉ USD (1968), vươn lên đứng thứ hai trên thế giới sau Mĩ.

- Thu nhập bình quân theo đầu người năm 1990 đạt 23 796 USD, vượt Mĩ và đứng thứ 2 sau Thụy Sĩ

- Trong những năm 1950-1960, tốc độ tăng trưởng công nghiệp bình quân hàng năm là 15%, những năm 1961-1970 là 13,5%

- Trong những năm 1967-1969, nông nghiệp đã cung cấp được hơn 80% nhu cầu lương thực trong nước, 2/3 nhu cầu thịt, sữa và nghề đánh cá rất phát triển, đứng thứ hai thế giới sau Pê-ru.

- Từ những năm 70 của thế kỉ XX, cùng với Mĩ và Tây Âu, Nhật Bản đã trở thành một trong ba trung tâm kinh tế - tài chính của thế giới.

6. Những nguyên nhân nào dẫn đến sự phát triển thần kì của nền kinh tế Nhật Bản ? Nguyên nhân chủ yếu? Vì sao?

Trả lời 

Những nguyên nhân dẫn đến sự phát triển thần kì của nền kinh tế Nhật Bản vào những năm 70 của thế kỉ XX là :

- Truyền thống văn hóa, giáo dục lâu đời của người Nhật - sẵn sàng tiếp thu những giá trị tiến bộ của thế giới nhưng vẫn giữ được bản sắc dân tộc.

- Hệ thống tổ chức quản lí có hiệu quả của các xí nghiệp, công ty Nhật Bản

- Vai trò quan trọng của Nhà nước trong việc đề ra các chiến lược phát triển, nắm bắt đúng thời cơ và sự điều tiết cần thiết để đưa nền kinh tế tiếp tục tăng trưởng

- Con người Nhật Bản được đào tạo chu đáo, có ý chí vươn lên, cần cù lao động, đề cao kỉ luật và coi trọng tiết kiệm.

7. Nền kinh tế Nhật Bản có những khó khăn và hạn chế gì?

Trả lời 

Những khó khăn và hạn chế của nền kinh tế Nhật Bản là :

- Nghèo tài nguyên, hầu hết năng lượng, nguyên liệu phải nhập từ nước ngoài

- Bị Mĩ và nhiều nước khác cạnh tranh, chèn ép

8. Đầu những năm 90 của thế kỉ XX, tình hình kinh tế Nhật Bản như thế nào?

Trả lời 

Đầu những năm 90 của thế kỉ XX, nền kinh tế Nhật Bản lâm vào tình trạng suy thoái kéo dài chưa từng thấy sau Chiến tranh thế giới thứ hai.

9. Nêu những biểu hiện chứng tỏ suy thoái của nền kinh tế Nhật Bản từ đầu những năm 90 của thế kỉ XX?

Trả lời 

Những biểu hiện chứng tỏ suy thoái của nền kinh tế Nhật Bản từ đầu những năm 90 của thế kỉ XX là :

- Tốc độ tăng trưởng kinh tế giảm sút liên tục : những năm 1991-1995 là 1,4%; năm 1996 nhích lên 2% nhưng đến năm 1997 lại xuống âm 0,7%; năm 1998 âm 1,0%; năm 1999 âm 1,19%

- Nhiều công ty bị phá sản

- Ngân sách bị thâm hụt

Khoá học trên OLM của Đại học Sư phạm HN

Loading...

Khoá học trên OLM của Đại học Sư phạm HN