Bài 49. Cơ quan phân tích thị giác

CƠ QUAN PHÂN TÍCH THỊ GIÁC

I - Cơ quan phân tích
Chúng ta nhận biết được những tác động của môi trường xung quanh cũng như mọi đổi thay của môi trường bên trong cơ thể là nhờ các cơ quan phân tích.
Cơ quan phân tích bao gồm các bộ phận sau :

Sự tổn thương một trong ba bộ phận thuộc một cơ quan phân tích nào đó sẽ làm mất cảm giác với các kích thích tương ứng.

II- Cơ quan phân tích thị giác
Cơ quan phân tích thị giác gồm các tế bào thụ cảm thị giác trong màng luới của cầu mắt, dây thần kinh thị giác (dây số II) và vùng thị giác ở thùy chẩm.

1. Cấu tạo của mắt

                        

Hình 491. Cầu mắt phải trong hốc mắt      Hình 49-2. Sơ đồ cấu tạo cầu mắt

                                                                    (mắt trái bổ sung)

2. Cấu tạo của màng lưới

Các tế bào nón tiếp nhận các kích thích ánh sáng mạnh và màu sắc. Các tế bào que có khả năng tiếp nhận kích thích ánh sáng yếu giúp ta nhìn rõ về ban đêm.
Các tế bào nón tập trung chủ yếu ở điểm vàng (nằm trên trục mắt), càng xa điểm vàng số lượng tế bào nón càng ít và chủ yếu là các tế bào que. Mặt khác, ở điểm vàng mỗi tế bào nón liên hệ với một tế bào thần kinh thị giác qua một tế bào hai cực nhưng nhiều tế bào que mới liên hệ được với một tế bào thần kinh thị giác. Chính vì vậy khi muốn quan sát một vật cho rõ phải hướng trục mắt về phía vật quan sát để ảnh của vật hiện trên điểm vàng.
Còn điểm mù là nơi đi ra của các sợi trục các tế bào thần kinh thị giác, không có tế bào thụ cảm thị giác nên nếu ảnh của vật rơi vào đó sẽ không nhìn thấy gì. Như vậy, sự phân tích hình ảnh cũng xảy ra ngay ở cơ quan thụ cảm.

3. Sự tạo ảnh ở màng lưới

Ta nhìn được vật là do các tia sáng phản chiếu từ vật đi vào tới màng lưới qua một hệ thống môi trường trong suốt gồm màng giác, thủy dịch, thể thủy tinh, dịch thủy tinh. 

* HƯỚNG DẪN TRẢ LỜI CÂU HỎI :

1. Mô tả cấu tạo cầu mắt và màng lưới ?

Trả lời :

* Cấu tạo cầu mắt : Cầu mắt được bảo vệ bởi các mi mắt, lông mày và lông mi (ở phía ngoài). Cầu mắt vận động được là nhờ các cơ vận động mắt

Cầu mắt gồm 3 lớp :

- Màng cứng (ngoài cùng). Phía trước của màng cứng là màng giác

- Mạng mạch (kế tiếp màng giác) có nhiều mạch máu và tế bào sắc tố đen tạo lòng đen

- Màng lưới (trong cùng) chứa tế bào nón và tế bào que là 2 loại tế bào thụ cảm giác

* Cấu tạo màng lưới : Trên màng lưới có :

- Điểm vàng : Các tế bào tập trung chủ yếu ở điểm vàng (nằm trên trục mắt), càng xa điểm vàng số lượng tế bào nón càng ít và chủ yếu là tế bào que

Mỗi tế bào nón liên hệ với 1 tế bào thần kinh thị giác qua 1 tế bào 2 cực

Nhiều tế bào mới liên hệ với 1 tế bào thần kinh thị giác

- Điểm mù : Là nơi đi ra của các sợi trục các tế bào thần kinh thị giác không có tế bào thụ cảm thị giác

2. Hãy quan sát đồng tử của bạn em trước và sau khi dọi đèn pin vào mắt ?

Trả lời :

Sau khi dọi đèn pin vào mắt, đồng tử co hẹp lại, nhỏ hơn đồng từ trước khi dọi đèn pin. Đó là phản xạ đồng tử. Vì khi ánh sáng quá mạnh, lượng ánh sáng quá nhiều sẽ làm "loá mắt"

Ngược lại, nếu từ ánh sáng vào tối thì đồng tử dãn rộng để có đủ năng lượng ánh sáng mới có thể nhìn rõ vật

Sự co dãn của đồng tử là nhằm điều tiết ánh sáng tác dụng lên màng lưới.

3. Hãy tiến hành thí nghiệm, giải thích ?

Trả lời :

- Trường hợp thứ nhất : Đặt 1 bút Thiên Long có mầu trước măt, cách mắt 25cm. Em đọc chữ dễ dàng và nhận rõ được màu bút

- Trường hợp thứ hai : Chuyển dần bút sang phảu giữ nguyên khoảng cách nhưng mắt vẫn hướng về phía trước. Em không nhìn rõ chữ trên bút và không nhận được mầu của bút khi hướng mắt về phía trước mà bút chuyển sang bên phải mắt. Vì ảnh của bút không rơi vào điểm vàng mà rơi vào vùng ngoại vi của màng lưới, nơi ít tế bào nón và chủ yếu là tế bào que

4. Một cơ quan phân tích gồm những bộ phận nào ? Nêu các bộ phận trong cơ quan phân tích thị giác ?

Trả lời :

- Cơ quan phân tích bao gồm : cơ quan thụ cảm, dây thần kinh (dẫn truyền hướng tâm) và bộ phận phân tích ở trung ương

- Cơ quan phân tích thị giác bao gồm :

  + Các tế bào thụ cảm thị giác (trong màng lưới ở cầu mắt)

  + Dây thần kinh thị giác (dây số II)

  + Vùng thị giác (ở thuỳ chẩm)

5. Nêu cấu tạo và chức năng của cẩu mắt ?

Trả lời :

* Cấu tạo của cầu mắt gồm 3 lớp màng :

- Ngoài là màng cứng bảo vệ phía bên trong cầu mắt, mặt trước là lớp màng giác trong suốt để ánh sáng đi qua

- Giữa là lớp màng mạch gồm nhiều mạch máu và các tế bào sắc tố đen tạo thành phòng tối trong cầu mắt

- Trong cùng là màng lưới có các tế bào thụ cảm thị giác gồm 2 loại là tế bào nón và tế bào que

* Chức năng của cầu mắt :

- Tạo ảnh trên màng lưới

- Điều tiết ánh sáng

6. Nêu các thành phẩn của cầu mắt ? Sự tạo ảnh ở màng lưới diễn ra như thế nào ?

Trả lời :

* Các thành phần của cầu mắt : gồm 3 lớp :

- Lớp màng cứng (phía trước của màng cứng là màng giác trong suốt)

- Lớp màng mạch

- Lớp màng lưới : chứa các tế bào hình nón và hình que

* Sự tạo ảnh ở màng lưới :

- Ánh sáng phản chiếu từ vật nhìn đi vào mắt qua : màng giác, thể thuỷ tinh, dịch thuỷ tinh

- Lỗ đồng tử ở mống mắt điều tiết lượng ánh sáng vào mắt

- Nhờ sự điều tiết của thể thuỷ tinh mà ảnh sẽ rõ nét trên màng lưới

- Ảnh tác động lên tế bào thụ cảm thị giác, làm hưng phấn các tế bào này và từ đó các luồng thần kinh sẽ truyền về vùng vỏ nảo tương ứng ở thuỳ chẩm để cho ta cảm nhận ảnh của vật.

6. Một cơ quan phân tích gồm những thành phần nào ? Em hiểu gì về bệnh mù màu ?

Trả lời :

* Cơ quan phân tích bao gồm 3 thành phần :

- Các tế bào thụ cảm (nằm trong cơ quan thụ cảm tương ứng)

- Dây thần kinh cảm giác

- Vùng võ não tương ứng

* Một số người (đa số là nam giới) có các tế bào hình nón không cảm nhận được một mầu nào đó (trong 3 mầu cơ bản mà mắt vẫn tiếp nhận), ví dụ mù mầu đỏ. Bệnh mù màu gây trở ngại trong cuộc sống, không thể làm được một số ngành nghề trong xã hội : tài xế, hoạ sĩ,........

Hỏi đáp

Hỏi đáp, trao đổi bài Gửi câu hỏi cho chủ đề này
Luyện trắc nghiệm Trao đổi bài

Tài trợ


Tính năng này đang được xây dựng...