Bài 19: Đòn bẩy

I. Đòn bẩy có thể làm đổi hướng tác dụng của lực

- Khi một vật quay do chịu lực tác dụng, nó có thể tác dụng lực lên một vật khác.

- Từ đặc điểm này người ta đã tạo ra đòn bẩy.

- Đòn bẩy có thể làm thay đổi hướng tác dụng của lực.

- Mô hình đơn giản của đòn bẩy được biểu diễn ở hình dưới.

+ Điểm O mà thanh AB quay quanh được gọi là điểm tựa.

+ Tác dụng vào đầu B một lực hướng xuống, vật ở đầu A sẽ được nâng lên.

+ Như vậy, đòn bẩy đã giúp đổi hướng tác dụng của lực.

II. Các loại đòn bẩy

Dựa vào vị trí của vật, vị trí tác dụng lực, điểm tựa, người ta phân loại đòn bẩy thành ba loại dưới đây.

- Đòn bẩy có điểm tựa ở giữa:

- Đòn bẩy có điểm tựa ở một đầu, vật ở giữa và lực tác dụng ở đầu bên kia. 

- Đòn bẩy có điểm tựa ở một đầu, vật ở đầu bên kia và lực tác dụng ở trong khoảng giữa hai đầu (ở trường hợp này, điểm tựa thường được giữ cố định với đầu đòn bẩy). 

- Để sử dụng đòn bẩy ta cần chọn một vật thích hợp làm đòn bẩy, tạo ra hoặc lựa chọn một điểm cố định dùng làm điểm tựa cho đòn bẩy. Tiếp đó cần tìm cách bố trí đòn bẩy và điểm tựa để đòn bẩy tác dụng lực lên vật và tìm vị trí ở đòn bẩy để người tác dụng lực lên đòn bẩy được thuận tiện.

- Đòn bẩy được ứng dụng nhiều trong đời sống và kĩ thuật. Trong thực tiễn, vị trí tác dụng của lực và vị trí điểm tựa có thể thay đổi để phù hợp với khả năng tác dụng lực.

- Từ xưa, con người đã biết dùng đòn bẩy để hỗ trợ công việc. Ví dụ như chày giã gạo dùng sức nước. Khi máng đầy nước, thân chày sẽ quay quanh trục làm đầu chày nâng lên. Do đó, nước chảy ra khỏi máng làm đầu chày giã xuống cối. Sau đó, quá trình được lặp lại.