Bài 50. Vi khuẩn

BÀI 50: VI KHUẨN

I. Lý thuyết

Trong thiên nhiên có những sinh vạt hết sức nhỏ bé mà bằng mắt thường ta không thể nhìn thấy được, nhưng chúng lại có vai trò rất quan trọng đối với đời sống và sức khỏe con người. Chúng chiếm số lượng lớn và ở khắp mọi nơi quanh ta, đó là các vi sinh vật, trong đó có vi khuẩn và virut

1. Hình dạng, kích thước và cấu tạo của vi khuẩn

-Vi khuẩn có kích thước rất nhỏ nên để quan sát được hình dạng và cấu tạo của chúng ta phải sử dụng kính hiển vi có độ phóng đại lớn.

- Hình dạng: vi khuẩn có rất nhiều hình dạng khác nhau

+ Hình cầu (cầu khuẩn)

+ Hình que (trực khuẩn)

+ Hình dấu phẩy (phẩy khuẩn)

+ Hình xoắn (xoắn khuẩn) … 

- Kích thước: rất nhỏ bé, mỗi tế bào chỉ từ 1 đến phần nghìn milimet.

- Cấu tạo: 

+ Cấu tạo tế bào vi khuẩn gồm có: vách tế bào, chất tế bào, chưa có nhân hoàn chỉnh. Ngoài ra, còn có 1 số thành phần khác như: lông, roi …

+ Gồm những cơ thể đơn bào, riêng lẻ hoặc có khi xếp thành từng đám, từng chuỗi …

2. Cách dinh dưỡng

- Hầu hết vi khuẩn không màu và không có chất diệp lục nên không có khả năng tự tổng hợp chất hữu cơ như ở thực vật.

- Đa số vi khuẩn dinh dưỡng bằng hình thức dị dưỡng:

+ Sử dụng chất hữu cơ có sẵn trong xác động vật, thực vật đang phân hủy (vi khuẩn hoại sinh)

+ Sống nhờ trên các cơ thể sống khác (kí sinh)

- 1 số ít vi khuẩn có khả năng tự dưỡng như: vi khuẩn lam …

3. Phân bố và số lượng

- Vi khuẩn phân bố rộng rãi trong tự nhiên: trong đất, nước, không khí và cả trong cơ thể sinh vật … thường tồn tại với số lượng lớn.

+ Khi ta uống nước lã, nước chưa được đun sôi thường hay bị mắc bệnh tả, bị đau bụng vì trong nước lã, nước chưa đun sôi có chứa 1 số vi khuẩn gây bệnh

+ Khi ta bón phân cho đất 1 thời gian sau thấy đất đó mùn hơn vì: trong phân bón có chứa 1 số loại vi khuẩn có tác dụng biến đổi các chất hữu cơ có trong đất thành mùn hữu cơ …

- Vi khuẩn phân bố rộng rãi như vậy là nhờ vào sinh sản rất nhanh bằng cách phân đôi tế bào. Người ta tính được rằng trong điều kiện thuận lợi chỉ sau 12h từ 1 vi khuẩn ban đầu có thể sinh ra tới 10 triệu vi khuẩn mới. Tuy nhiên, trong thực tế vẫn tồn tại điều kiện bất lợi nên vi khuẩn cũng bị tiêu diệt nhiều.

4. Vai trò của vi khuẩn

Vi khuẩn phân bố rộng rãi và có số lượng lớn nên chúng đóng vai trò khá quan trọng trong tự nhiên và trong đời sống con người.

a.Vi khuẩn có lợi

* Trong tự nhiên

- Xác động vật, thực vật nếu chết rơi xuống đất được vi khuẩn ở trong đất biến đổi thành các muối khoáng. Các chất này được cây sử dụng để chế tạo thành chất hữu cơ nuôi sống cơ thể.

­ - Một số vi khuẩn phân hủy không hoàn toàn các chất hữu cơ thành các hợp chất đơn giản chứa cacbon. Những chất này bị vùi lấp hoặc lắng sâu xuống đất trong thời gian dài, không bị phân hủy tiếp tục nữa, tạo thành than đá hoặc dầu lửa.

* Đối với nông nghiệp

- 1 số vi khuẩn có khả năng cố định đạm (vi khuẩn cộng sinh với rễ cây họ Đậu tạo thành các nốt sần).

* Chế biến thực phẩm 

- Vi khuẩn gây hiện tượng lên men và được sử dụng để chế biến 1 số loại thực phẩm: muối dưa, muối cà, làm dấm, làm sữa chua …

 

- Vi khuẩn còn có vai trò trong công nghệ sinh học: tổng hợp protein, vitamin B12, axit glutamic (làm mì chính), làm sach nguồn nước …

b. Vi khuẩn có hại

Bên cạnh các vi khuẩn có ích, còn rất nhiều vi khuẩn gây hại

- Vi khuẩn kí sinh trong cơ thể người gây bệnh như: vi khuẩn gây bệnh tả, vi khuẩn lao …

- Nhiều vi khuẩn phá hỏng thức ăn vì chúng gây ôi thiu hoặc thối rữa. Các rác có nguồn gốc hữu cơ, các xác động vật, thực vật chết lâu ngày bị các vi khuẩn phân hủy gây mùi hôi thối làm ô nhiễm môi trường.

5. Sơ lược về virut

- Vi khuẩn đã có kích thước nhỏ và cấu tạo đơn giản, nhưng virut còn có kích thước nhỏ và cấu tạo đơn giản hơn nhiều.

- Kích thước: rất nhỏ, chỉ khoảng 12 – 15 phần triệu milimet

- Hình dạng: dạng cầu, dạng khối nhiều mặt, dạng que, dạng nòng nọc với 1 phần đầu hình khối và phần đuôi hình trụ

- Cấu tạo: đơn giản, chưa có cấu tạo tế bào. Chúng chưa phải là dạng cơ thể sống điển hình.

- Đời sống: kí sinh bắt buộc

- Vai trò: khi kí sinh virut thường gây bệnh cho vật chủ

II. Hướng dẫn trả lời câu hỏi SGK

Câu 1: Vi khuẩn có những hình dạng nào ? Cấu tạo của chúng ra sao ?

Hướng dẫn trả lời:

Vi khuẩn có nhiều hình dạng khác nhau: hình que, hình cầu. hình phẩy, hình xoắn...

* Vi khuẩn gồm những cơ thể đơn bào, riêng lẻ hoặc có khi xếp thành từng đám, từng chuỗi. Tế bào có vách bao bọc, bên trong là chất tế bào, chưa có nhân hoàn chỉnh.

Câu 2: Vi khuẩn dinh dưỡng như thế nào ? Thế nào là vi khuấn kí sinh, vi khuẩn hoại sinh ?

Hướng dẫn trả lời:

- Dinh dưỡng của vi khuẩn: vi khuẩn có nhiều cách dinh dưỡng khác nhau, một số vi khuẩn có thể chế tạo chất hữu cơ để sống đó là vi khuẩn tự dưỡng. Phần lớn vi khuẩn sống nhờ vào chất, hữu cơ có sẵn gọi là vi khuẩn dị dưỡng (kí sinh hoặc hoại sinh).

- Vi khuẩn kí Sinh : là vi khuẩn sống bám dựa vào chất hữu cơ của cơ thể sống khác.

- Vi khuẩn hoại sinh : là Vi khuẩn sống nhờ vào sự phân giải chất hữu cơ có sẵn (xác động thực vật...).

Câu 3: Vi khuẩn có vai trò gì trong thiên nhiên ?

Hướng dẫn trả lời:

- Xác động vật, thực vật nếu chết rơi xuống đất được vi khuẩn ở trong đất biến đổi thành các muối khoáng. Các chất này được cây sử dụng để chế tạo thành chất hữu cơ nuôi sống cơ thể.

- Một số vi khuẩn phân hủy không hoàn toàn các chất hữu cơ thành các hợp chất đơn giản chứa cacbon. Những chất này bị vùi lấp hoặc lắng sâu xuống đất trong thời gian dài, không bị phân hủy tiếp tục nữa, tạo thành than đá hoặc dầu lửa.

Câu 4: Vi khuẩn có vai trò gì trong nông nghiệp và công nghiệp ?

Hướng dẫn trả lời:

+ Trong nông nghiệp

- Xác động vật và lá, cành cây rụng xuống được vi khuẩn ở trong đất phân hủy thành mùn rồi thành muối khoáng cung cấp cho cây sử dụng để chế tạo thành chất hữu cơ nuôi sống sinh vật. 

- 1 số vi khuẩn có khả năng cố định đạm (vi khuẩn cộng sinh với rễ cây họ Đậu tạo thành các nốt sần).

+ Trong công nghiệp

- Một số vi khuẩn phân hủy không hoàn toàn các chất hữu cơ thành các hợp chất đơn giản hơn chứa cacbon. Những chất này vùi lấp xuống đất trong thời gian dài, không bị phân hủy tiếp tục nữa, tạo thành than đá hoặc dầu lửa.

- Công nghiệp chế biến: chế biến mì chính, sản xuất vitamin B12 ... 

Câu 6: Tại sao thức ăn bị ôi thiu? Muốn giữ cho thức ăn khỏi bị ôi thiu thì phải làm thế nào?

Hướng dẫn trả lời: 

- Thức ăn bị ôi thiu vì: vi khuẩn hoại sinh sử dụng các chất hữu cơ có sẵn trong thức ăn để dinh dưỡng làm phân hủy thức ăn, hỏng thức ăn \(\rightarrow\) thức ăn bị ôi thiu

- Muốn giữ cho thức ăn khỏi bị ôi thiu ta cần:

+ Để thức ăn vào tủ lạnh để bảo quản.

+ Phơi khô hạt, cá ... để bảo quản

+ Ướp muối cho cá, đồ hải sản ... 

 

Gửi câu hỏi cho chủ đề này Hỏi đáp, trao đổi bài
Luyện trắc nghiệm Trao đổi bài

Tài trợ


Tính năng này đang được xây dựng...