Trong bài, người vợ có rất nhiều tính xấu nhưng có hai tính xấu nổi bật nhất là tham lam và bội bạc:

- Sự tham lam của mụ vợ thể hiện qua năm lần đòi hỏi và tương ứng với mỗi lần đòi hỏi là mức độ tham lam của mụ lại tăng lên: đòi máng lợn mới, đòi nhà rộng, đòi làm nhất phẩm phu nhân, đòi làm nữ hoàng, đòi làm Long Vương. Lòng tham của mụ quả là không đáy: từ đòi hỏi về vật chất chuyển sang về đòi hỏi về của cải, địa vị và quyền lực; từ ham muốn có được quyền lực cao nhất trên trần thế (nữ hoàng) đến muốn làm nhân vật siêu nhiên ( Long Vương).

- Sự bội bạc của mụ vợ thể hiện qua những chi tiết sau: mắng chồng lúc đòi máng (Đồ ngốc !); quát to hơn lúc đòi nhà (Đồ ngu!); máng như tát nước vào mặt lúc đòi làm nhất phẩm phu nhân (Đồ ngu !Ngốc sao ngốc thế!); nổi trận lôi đình tát vào mặt ông lão khi đòi làm nữ hoàng (Mày cãi à ?); lại nổi cơn thịnh nộ, sai người bắt ông lão lúc đòi làm Long Vương.

Việc mụ vợ bị trừng trị là hoàn toàn thích đáng vì cái ác phải bị trừng trị. Đó là quan điểm của nhân dân trong truyện cổ tích. Tuy nhiên không phải từ lần đầu mà đến lần thứ năm mụ mới bị trừng trị. Vì thứ nhất, lòng tham của mụ vợ đã quá giới hạn; thứ hai, sự bội bạc cũng vượt quá giới hạn (hơn nữa, người bội bạc không ai khác chính là chồng mình).

Bốn câu thơ nói về con người. Cụ thể hơn, Trần Đăng Khoa nói về người bố thân yêu của mình. Đây là một hình ảnh đẹp, giàu chất nhân văn. Thứ nhất, người bố đi cày về. Hình ảnh ấy không hề xa lạ mà hết sức gần gũi với làng quê (và quen thuộc đối với cả tác giả), nhưng đặt trong khung cảnh của bài thơ, người cha mang vẻ đẹp vững chãi, khỏe mạnh, hiên ngang giữa mưa gió đầy trời. Thứ hai, vẻ đẹp ấy nâng cao nhờ cách nói ẩn dụ với sự lặp lại của ba lần đội (sự lặp lại có tính nâng cao, tô đậm). Đối tượng đội là sấm - chớp - mưa, tức vũ trụ. Với cách nói này, kích thước của con người được nâng cao lên, mang dáng dấp của những nhân vật huyền thoại. Như vậy, ở đây, nhà thơ vừa nói được cái bình thường (đi cày), vừa nói được cái cao cả, phi thường (chiến thắng, đội cả sự dữ dội của thiên nhiên).

Những đặc sắc nghệ thuật cơ bản của bài thơ:

- Cách tạo không khí: Lúc sắp mưa, không khí rất khẩn trương. Không khí ấy được tạo nên bởi hoạt động của các loài vật (mối,gà,kiến), của cây cối (cỏ gà, bụi tre, hàng bưởi) và của mây, gió. Khi trời mưa, cách miêu tả cũng rất sống động : âm thanh (ù ù, lộp bộp), tốc độ (rơi, rơi), kết quả (mù trắng nước, sủi bọt, cóc nhảy chồm chồm, chó sủa, cây lá hả hê).

- Sử dụng nghệ thuật nhân hóa: Nghệ thuật này khiến cho cây cối, thiên nhiên cũng hoạt động như con người:

+ Ông trời - Mặc áo giáp đen - Ra trận

+ Cỏ gà rung tai - Nghe

+ Bụi tre - Tần ngần - Gỡ tóc

+ Hàng bưởi - Bế lũ con - Đầu tròn - Trọc lốc

+ Sấm - Ghé xuống sân - Khanh khách - Cười

Những hình ảnh nhân hóa này cho thấy khả năng quan sát tinh tế của nhà thơ. Các sự vật, hiện tượng được nói đến đều chính xác nhưng hết sức ngộ nghĩnh. Đây là một trong những những nguyên nhân cốt yếu tạo nên sức hấp dẫn của thơ Trần Đăng Khoa thời niên thiếu.

Ấn tượng chung là sự choáng ngợp trước vẻ hùng vĩ của Sông nước Cà Mau. Ấn tượng ấy được thể hiện qua hai loại cảm giác: nghe - nhìn. Tương ứng với nó là hai hệ thống hình ảnh:

- Hệ thống hình ảnh thị giác: sông ngòi chi chít như mạng nhện; cả ba lớp không gian: trên trời, dưới nước, xung quanh đều toán một sắc cây lá xanh.

- Hệ thống hình ảnh thính giác: tiếng rì rào bất tận của những khu rừng, tiếng rì rào từ biển.

Tuy nhiên, điều cần nói là bên cạnh hai hệ thống hình ảnh này, cách sử dụng ngôn ngữ tả và kể khá linh hoạt. Có khi người kể chuyện sử dụng lối nói cường điệu (chi chít, bất tận, không ngớt ngọng về,...), có khi thì tạo các so sánh để diễn tả cảm giác. Sự xen cài của các lớp hình ảnh và hình thức kể, tả khiến cho ấn tượng chung về sông nước Cà Mau trở nên sống động hơn.

- Sự kết hợp giữa các bộ lạc Lạc Việt, Âu Việt và nguồn gốc của các cư dân Bách Việt. Sự thật lịch sử này khi vào truyền thuyết đã được "ảo hóa" qua cuộc gặp gỡ và kết duyên giữa hai nhân vật mang tính huyền thoại là Lạc Long Quân và Âu Cơ.

- Truyền thuyết Con Rồng cháu Tiên gắn với nước Văn Lang - tên kinh đô đầu tiên của nước ta.

- Các chi tiết nói về Lạc Long Quân thực chất là nói về quá trình mở và xây dựng nước của cha ông ta.

- Giải thích cội nguồn của dân tộc, đề cao nguồn gốc giống nòi. Điều này thể hiện lòng tự hào dân tộc sâu sắc đã từng đã từng được cha ông vun đắp trong trường kì lịch sử.

- Với sự tích Âu Cơ đẻ trăm trứng, cha ông ta muốn đề cao tinh thần đoàn kết, gắn bó, đùm bọc lẫn nhau giữa các thành viên của cộng đồng, sự đoàn kết giữa miền xuôi và miền ngược, miền núi và miền biển,...

- Khơi thức tinh thần uống nước nhớ nguồn, yêu quý, kính trọng tổ tiên.

Thực ra ai cũng biết những chi tiết hoang đường kì ảo trong truyền thuyết là do hư cấu, tưởng tượng. Nhưng mọi người đều tin đó là sự thật vì ai cũng mang trong mình lòng tự tôn dân tộc, niềm sùng kính tổ tiên. Cái li kì, huyền ảo kia, vì thế, phù hợp với tâm lí của cả người kể lẫn người nghe. Quá khứ oai hùng của dân tộc bao giờ cũng đồng nghĩa với sự toàn bích, tuyệt đối, các giá trị trong đó đều cao cả, đẹp đẽ, phi thường. Như vậy, cái mà mọi người tin là thật kia xuất phát từ tâm lí tiếp nhận truyền thuyết của dân tộc, bắt nguồn từ lòng yêu kính tổ tiên, tự hào về nòi giống cao quý của dân tộc mình.

- Truyền thuyết là truyện dân gian, ra đời sau thần thoại, gắn bó sâu sắc với thần thoại. Nhiều truyện thức chất là các thần thoại đã được lịch sử hóa.

- Truyền thuyết có cốt lõi sự thật lịch sử. Tuy nhiên, cái gọi là cốt lõi sự thật lịch ở dây là những sự kiện, những nhân vật lịch sử quan trọng nhất mà các tác phẩm phản ánh hoặc làm cơ sở cho sự ra đời của tác phẩm. Truyền thuyết không phải là lịch sử vì nó thuộc thể loại truyện dân gian. Nói đơn giản hơn, là truyện, truyền thuyết tất phải có hư cấu, tưởng tượng, có quá trình nhào nặn chất liệu thực tế (lịch sử) để khái quát hóa, lí tưởng hóa nhân vật và các sự kiện lịch sử.

- Truyền thuyết sử dụng nhiều yếu tố tưởng tượng kì ảo. Yếu tố tưởng tượng kì ảo trong truyền thuyết thường đảm nhận những nhiệm vụ nghệ thuật cụ thể sau:

+ Kì vĩ hóa, tô đậm tính phi thường, cao đẹp của đối tượng. Các nhân vật trong truyền thuyết thường có nguồn gốc kì lạ; hình dáng, dung mạo đẹp đẽ khác với người trần ; hành động, cử chỉ phi phàm.

+ Trong truyền thuyết, yếu tố tưởng tượng kì ảo thường liên quan đến thần thánh hoặc các thế lực siêu nhiên khác. Chính những chi tiết tưởng tượng kì ảo này góp phần làm tăng niềm tin của chúng ta về sự cao cả, toàn bích của cộng đồng trong thời quá khứ.

+ Làm cho tác phẩm trở nên hấp dẫn hơn vì sự bay bổng của các chi tiết nghệ thuật giàu tính tưởng tượng. Nhìn chung, nhờ vào các chi tiết nghệ thuật tưởng tượng kì ảo, truyền thuyết đẹp như những giấc mơ vàmặc nhiên, do tâm lí tiếp nhận cộng đồng, những giấc mơ ấy được đời này sang đời khác coi là thật. Nếu tước bỏ vai trò nghệ thuật của những chi tiết tưởng tượng kì ảo này, truyền thuyết sẽ mất đi sự hấp dẫ muôn đời của nó.