1) Bài làm:
Huyện Thanh Quan là một trong số nữ sĩ tài danh hiếm có trong thời đại ngày xưa. Những vần thơ của bà đều rất phong phú và đặc sắc. Trong đó, bài thơ " Qua đèo ngang " được coi là tác phẩm thành công nhất. Cả bài thơ thể hiện nỗi niềm hoài cổ của bà Huyện Thanh Quan.
Bà Huyện Thanh Quan nhân trên đường rời quê hương Thăng Long vào kinh đô Phú Xuân để nhận chức cung trung giáo tập . Đi qua đèo Ngang bà không khỏi chạnh lòng đau thương:
" Bước tới đèo Ngang, bóng xế tà , "
" Bóng xế tà " là khoảng thời gian lúc về chiều, là lúc gợi cho ta nỗi nhớ nhung, nỗi buồn thương da diết. Không gian được bà nói đến ở đây là " đèo Ngang ". Với yếu tố kết hợp giữa thời gian và không gian, câu thơ đầu đã gợi trong ta một nỗi buồn cô đơn, hiu hắt.
Cảnh đèo Ngang được hiện lên với những chi tiết đầy sức gợi : Cỏ cây, lá , hoa, tiều vài chú, dãy núi, dòng sông, cái chợ, mấy cái nhà, con quốc quốc, cái gia gia . Thiên nhiên ở nơi đây tuy có sự sống nhưng lại rất ít người, vắng vẻ .
" Cỏ cây chen lá, đá chen hoa.
Lom khom dưới núi, tiều vài chú ,
Lác đác bên sông, chợ mấy nhà.
Nhớ nước đau lòng, con quốc quốc,
Thương nhà mỏi miệng, cái gia gia. "
Điệp từ " chen " được nhắc lại hai lần trong bài : " Cỏ cây chen lá " " đá thì chen hoa " để miêu tả cây cối, hoa lá mọc lên um tùm, rậm rạp. Từ đó, nói lên quang cảnh hoang sơ, vắng lặng ở đèo Ngang. Bởi thiên nhiên quá hoang sơ mà con người ở đây thì ít ỏi, thưa thớt. Đúng thật vậy, vì chỉ có " vài tiều phu " lom khom dưới núi, " chợ mấy nhà " lác đác bên sông đã tạo nên một bức tranh " đèo Ngang " không phải là sự tĩnh lặng mà là âm thanh của tiếng chim " quốc quốc " "gia gia " thảm thương, đau khổ. Tác giả sử dụng lối chơi chữ bằng cách dùng từ ngữ đồng âm. Tiếng chim quốc quốc được gắn với nỗi nhớ nước. " Nhớ nước đau lòng, con quốc quốc ." Tiếng chim đa đa được gắn liền với nỗi thương nhà " Thương nhà mỏi miệng cái gia gia ". Không chỉ vậy ở cả bốn câu thơ, tác giả còn sử dụng phép đảo ngữ " lom khom ", " nhớ nước " và " thương nhà " để nhấn mạnh nội dung của bài . Từ đó, thể hiện được tâm trạng thương, nhớ nước, nhớ nhà khi bà phải rời xa mảnh đất quê hương của mình :
" Dừng chân đứng lại, trời, non, nước ,
Một mảnh tình riêng, ta với ta ."
Huyện Thanh Quan dừng lại chốn đèo Ngang, đối diện với cái bao la , bất diệt của vũ trụ : trời, non, nước. Cảnh vật hiện lên trước mắt là một không gian bao la, bát ngát nhưng sự sống lại đìu hiu, vắng vẻ . Cụm từ " ta với ta " kết thúc ở bài khá quen thuộc. Nó đã gợi cho ta nhớ về bài thơ " Bạn đến chơi nhà " có " ta với ta " của Nguyễn khuyến nhưng nó lại mang nét nghĩa riêng biệt. Nếu ở bài thơ " Bạn đến chơi nhà " thì cụm từ " ta với ta " là để nhấn mạnh tình cảm tri ân không cần phải có vật chất mà chỉ cẩn có tấm lòng. Nhưng trái ngược với đó, trong bài " qua đèo Ngang ", bà Huyện Thanh Quan có nhắc đến một cụm từ " ta với ta " nhưng nó để chỉ một mình tác giả với mảnh tình riêng đầy cô đơn, trống vắng, bộc lộ tâm trạng buồn, cô đơn khi phải rời xa quê hương và khi không có ai chia sẻ với mình. Là nỗi niềm hoài cổ về một thời kì vàng son của đất nước.
Bài thơ " qua đèo Ngang " cho thấy cảnh tượng đèo Ngang tháng đãng mà heo hút, thấp thoáng có sự sống con người nhưng hoang sơ đồng thời thể hiện nỗi nhớ nước thương nhà, nỗi buồn thầm lặng, cô đơn của tác giả.
~ Chúc bạn học tốt
