Chi sờ tiết:
1. Bối cảnh và nguyên nhân xung đột
Kháng chiến chống Tống (1075-1077) thời Lý:
Nguyên nhân: Chính quyền Tống muốn xâm lược Đại Việt, nhằm thu hồi lại đất đai đã mất và củng cố quyền lực ở khu vực Đông Nam Á. Trong bối cảnh đó, vua Lý Thánh Tông quyết định đối đầu với nhà Tống
Bối cảnh: Đây là thời kỳ mà Đại Việt đang trên đà phát triển và cần bảo vệ độc lập mới giành được từ nhà Đinh và nhà Tiền Lê. Cuộc chiến chủ yếu là bảo vệ biên giới và củng cố nền độc lập của đất nước.
Kháng chiến chống Mông - Nguyên (1258, 1285, 1288) thời Trần:
Nguyên nhân: Mông Cổ, dưới sự lãnh đạo của Hốt Tất Liệt, muốn mở rộng đế chế và chiếm đóng các vùng đất giàu có như Đại Việt để củng cố quyền lực và nguồn tài nguyên.
Bối cảnh: Đại Việt thời Trần đã ổn định và phát triển mạnh mẽ, nhưng phải đối mặt với một đế chế Mông Cổ hùng mạnh và đang bành trướng. Cuộc chiến chống Mông Nguyên diễn ra trong bối cảnh đất nước đang phải đối diện với mối đe dọa lớn từ một đế chế rộng lớn và rất mạnh về quân sự.
2. Đặc điểm về quân sự và chiến lược
Thời Lý (Kháng chiến chống Tống):
Quân đội: Quân đội Đại Việt dưới thời Lý có tổ chức, nhưng còn thiếu kinh nghiệm chiến đấu quy mô lớn. Lý Thường Kiệt, một danh tướng tài ba, đã chỉ huy quân đội Đại Việt trong cuộc kháng chiến chống Tống.
Chiến lược: Chiến lược chủ yếu là phòng thủ, bảo vệ biên giới và ngăn chặn quân Tống tiến sâu vào Đại Việt. Tướng Lý Thường Kiệt đã có chiến thuật "một tấc đất không thể nhường", đồng thời thực hiện chiến tranh du kích và chống tấn công trực diện qua chiến lược "vườn không nhà trống" (công phá hệ thống giao thông, tiếp tế của quân Tống).
Chiến thắng: Quân đội Đại Việt đã chiến thắng trong trận Như Nguyệt (1077), gây tổn thất lớn cho quân Tống và buộc chúng phải rút lui.
Thời Trần (Kháng chiến chống Mông Nguyên):
Quân đội: Quân đội Đại Việt thời Trần rất mạnh và đã có kinh nghiệm chiến đấu với các đế chế lớn. Dưới sự chỉ huy của các tướng tài như Trần Hưng Đạo, quân đội Trần đã tổ chức chiến đấu rất chuyên nghiệp.
Chiến lược: Chiến lược của Trần không chỉ là phòng thủ mà còn kết hợp với phản công, đặc biệt là chiến lược "vườn không nhà trống", phá hủy các cơ sở vật chất, sử dụng chiến tranh du kích và chiến tranh biển (trận Bạch Đằng 1288). Trần Hưng Đạo đã đề ra chiến lược tổng thể với các phương án đa dạng và huy động toàn bộ sức lực của đất nước.
Chiến thắng: Đại Việt giành thắng lợi lớn trong các trận đánh lớn như trận Bạch Đằng (1288), làm tiêu diệt hoàn toàn đội quân Mông Cổ và chấm dứt mộng xâm lược của quân Mông Nguyên.
3.Sự khác biệt về lực lượng đối địch
Quân Tống: Quân Tống là một đội quân đã suy yếu sau những cuộc chiến tranh liên miên với các quốc gia khác. Quân đội Tống không có tổ chức quân sự quá mạnh và không đủ sức mạnh để chiến đấu trong các cuộc chiến xa. Đây là yếu tố quan trọng giúp Đại Việt chiến thắng trong cuộc kháng chiến chống Tống.
Quân Mông - Nguyên: Quân Mông Cổ lại là một đội quân cực kỳ hùng mạnh, được tổ chức tốt và có chiến thuật tấn công nhanh chóng, kết hợp cả quân bộ và quân thủy. Mông Cổ nổi tiếng về khả năng chiến tranh du kích và các cuộc hành quân thần tốc. Đây là một thách thức lớn đối với Đại Việt trong ba lần kháng chiến.
4. Sự khác biệt trong chiến thắng và hậu quả
Kháng chiến chống Tống: Sau chiến thắng, Đại Việt đã bảo vệ được độc lập, nhưng không có sự thay đổi lớn về thế giới quan và vị thế quốc tế của Đại Việt.
Kháng chiến chống Mông Nguyên: Sau chiến thắng trước quân Mông Nguyên, Đại Việt không chỉ bảo vệ được độc lập mà còn củng cố được vị thế của mình trong khu vực Đông Nam Á. Chiến thắng này đã có ảnh hưởng sâu rộng, giúp Đại Việt chứng tỏ sức mạnh và sự đoàn kết dân tộc.
5. Tại sao có sự khác nhau?
Sự phát triển của đất nước: Đại Việt thời Trần đã có nền tảng vững mạnh hơn về quân sự và kinh tế so với thời Lý, nhờ vào sự ổn định và phát triển dưới triều đại Trần.
Quy mô và tính chất đối phương: Quân Mông Nguyên có quy mô lớn, tổ chức chặt chẽ và chiến lược tấn công mạnh mẽ hơn so với quân Tống.
Kinh nghiệm chiến đấu: Quân đội Đại Việt thời Trần đã có nhiều kinh nghiệm chiến đấu qua các cuộc chiến tranh trước đó và cũng học hỏi được nhiều chiến thuật từ các cuộc chiến tranh với các đế chế lớn, như Mông Cổ.
Lãnh đạo và chiến lược: Triều đại Trần có những lãnh đạo tài ba như Trần Hưng Đạo, người đã xây dựng chiến lược tổng thể và đưa ra các chiến lược phòng thủ kết hợp với phản công hiệu quả, còn triều đại Lý chủ yếu là phòng thủ.