Bài 9. Sự truyền âm

I. SỰ TRUYỀN ÂM TRONG KHÔNG KHÍ

1. Tạo sóng âm

Khi ta gõ trống, gảy đàn hay dùng búa cao su đập nhẹ vào một nhánh của âm thoa, người ở gần đó có thể nghe được âm do trống, đàn hay âm thoa phát ra.

Vật phát ra âm được gọi là nguồn âm.

Khi phát ra âm, mặt trống, dây đàn, các nhánh âm thoa đều rung động.

Hình 9.2 là hình ảnh ví dụ về sự rung động của các nhánh âm thoa và dây đàn khi phát ra âm.

O₁, O₂ là vị trí đứng yên, cũng là vị trí cân bằng của các nhánh âm thoa. Khi rung động, nhánh âm thoa liên tục chuyển động qua lại hai bên vị trí cân bằng.

Người ta gọi sự rung động (chuyển động) qua lại vị trí cân bằng như rung động của mặt trống, dây đàn, nhánh âm thoa,... là dao động.

Các ví dụ kể trên và rất nhiều hiện tượng khác đã chứng tỏ sóng âm phát ra từ các vật dao động có thể truyền qua không khí đến tai người nghe.

2. Sự truyền âm trong không khí

Dùng búa cao su đập nhẹ vào một nhánh của âm thoa, âm thanh phát ra truyền qua không khí đến tai người nghe. Hình 9.4 minh hoạ sự truyền âm thanh do âm thoa dao động phát ra trong không khí.

Khi âm thoa dao động, cả hai nhánh của âm thoa luân phiên cùng di chuyển lại gần và ra xa nhau.

Khi di chuyển ra xa nhau, mỗi nhánh âm thoa dây lớp không khí ở mặt bên ngoài của chúng, làm cho lớp không khí đó bị nén (lớp không khí giữa chúng bị giãn ra) (hình 9.4a).

Khi di chuyển lại gần nhau, hai nhánh âm thoa làm giãn lớp không khí ở các mặt bên ngoài (lớp không khí giữa chúng bị nén lại) (hình 9.4b).

Như vậy, âm thoa dao động đã truyền sự nén, giãn không khí, tức là truyền sóng âm ra không gian xung quanh.

Hình 9.5 là một mô hình minh hoạ.

II. SỰ TRUYỀN ÂM TRONG CHẤT RẮN VÀ CHẤT LỎNG