Ngược lên Lào Cai, ở bên bờ đúng cái quãng "nơi con sông Hồng chảy vào đất Việt", tôi đã có dịp ngắm nhìn con sông vào một buổi chiều lộng gió. Dòng sông như một dòng kẻ của tự nhiên phân chia biên giới Trung - Việt. Ở đầu nguồn đoạn sông Hồng chảy vào nước Việt, con sông yên bình và hiền hòa, những thuyền đánh cá của cư dân hai nước êm đềm khua chèo trên sông. Quãng sông chảy qua địa phận Lào Cai không quá hùng vĩ như khi xuôi chảy về phía Nam.
Cái khoảng sông Hồng ở đoạn nhập quốc tịch Việt Nam luôn có cái niềm xa vắng mênh mông như thế. Khó ai tưởng tượng rằng, khi con sông xuôi xuống phía Nam, chảy qua 9 tỉnh thành là Lào Cai, Yên Bái, Phú Thọ, Vĩnh Phúc, Hà Nội, Hưng Yên, Hà Nam, Thái Bình và Nam Định, sông đã mang bao phù sa góp phần hình thành nên một trong những nền văn minh quan trọng nhất của nước ta. Đó là nền văn minh sông Hồng.
Sông Hồng chảy qua nhiều tỉnh thành nhưng có lẽ nơi để lại dấu ấn lịch sử mạnh mẽ nhất là đoạn chảy qua địa phận Hà Nội. Tôi cho rằng, khi Lý Công Uẩn ra đất Thăng Long lần đầu đã kinh lý bằng đường thủy và khi thấy cảnh bát ngát, rộng lớn của sông Hồng, những bãi phù sa giàu có, những làng xóm đông đúc ven sông, nhà vua đã nhanh chóng hạ chỉ dời đô từ Hoa Lư về Thăng Long. Trong chiếu dời đô, chính ông đã viết rằng vùng đất này "Ở vào nơi trung tâm trời đất, được thế rồng cuộn hổ ngồi, chính giữa nam-bắc-đông-tây, tiện nghi núi sông sau trước". Cái ý "tiện nghi núi sông sau trước" hẳn là nói đến sông Hồng, khi đó còn mang tên Nhị Hà.
Trên đoạn sông Hồng chảy qua Hà Nội, ở bến Chương Dương (nay thuộc xã Chương Dương, huyện Thường Tín) là nơi tướng quân Trần Quang Khải vào năm 1285 đã có một trận đánh lẫy lừng khiến giặc Nguyên Mông khiếp vía, buộc chúng phải rút chạy khỏi kinh thành Thăng Long. Và cũng chính trên con sông Hồng này, đoạn chảy qua khu vực nội thành, vào năm 1882, giặc Pháp đã bắn đại bác vào thành Hà Nội, chứng tích còn ghi trên mặt thành Cửa Bắc lỗ chỗ vết đạn, lưu dấu một giai đoạn bi tráng trong lịch sử Hà Nội.
Sông Hồng ghi dấu những thăng trầm của lịch sử, nhưng con sông cũng góp phần làm cho Thủ đô thêm trù phú, thơ mộng. Càng xuôi về Nam, sông Hồng càng mở rộng và có nhiều chi chưu thuận lợi cho giao thông đường thủy và mỗi cây cầu bắc qua sông cũng mang một điểm nhấn của quá khứ và hiện tại.
Những học sinh lớp 6 đã từng được biết đến văn bản "Cầu Long Biên - chứng nhân lịch sử. Cây cầu như con rồng sắt khổng lồ. Ít ai để ý rằng cầu Long Biên là cây cầu cổ nhất bắc qua sông Hồng và cũng là cây cầu duy nhất của thủ đô mà phương tiện di chuyển theo hướng tay trái (do kiến trúc của người Pháp). Cầu Thăng Long cũng là một cây cầu nổi tiếng. Bài thơ "Tràng giang" của Huy Cận đã lấy cảm hứng từ cảnh vật bên dưới cầu Thăng Long.
Tôi đã nghe nói nhiều về những dự án trên sông Hồng và trên bờ sông. Mong rằng trong tương lai gần, sông Hồng sẽ chuyển mình giúp Thủ đô càng đẹp giàu, văn minh. Như sông Hàn của Hàn Quốc, như sông Seine của Pháp, như sông Hoàng Phố của Trung Quốc,... Sông Hồng có đủ niềm tự hào, lịch sử, sự hùng vĩ và giàu có để góp phần biến Thủ đô thành một trong những thành phố văn minh và giàu đẹp nhất.
Sông Hồng ơi, sao nhớ và yêu đến thế!
(Không sao chép ở đâu cả đấy nhé Nguyễn Quỳnh Trang)