Miền châu thổ sông Cửu Long cần chuyển đổi từ sống chung sang chào đón lũ
Nội dung lý thuyết
I. Tìm hiểu chung
1. Tác giả
Lê Anh Tuấn
- Là chuyên gia nghiên cứu về môi trường và tài nguyên thiên nhiên, về biến đổi khí hậu, thành viên Ban cố vấn mạng lưới sông ngòi Việt Nam và Mạng lưới đồng bằng sông Mê Không vì bảo vệ môi trường và thích nghi với biến đổi khí hậu.
- Xuất bản hơn 50 bài báo, tài liệu hội thảo, sách, ...
2. Tác phẩm
- Trích tạp chí Kinh tế Sài Gòn online, ngày 06/02/2022
- Thể loại: Văn bản thông tin
+ Văn bản thông tin có mục đích chính là cung cấp thông tin xác thực về một sự vật, sự việc, hiện tượng trong đời sống tự nhiên và xã hội.
+ Muốn đưa thông tin khách quan, người viết cần công phu tra cứu tài liệu, biết tiếp cận thực tế và ghi chép tỉ mỉ, cẩn thận những gì mình thu nhận được với sự hỗ trợ của các phương tiện tác nghiệp chuyên dụng.
+ Trong bối cảnh phát triển mạnh mẽ của các phương tiện truyền thông và mạng xã hội, bên cạnh việc cung cấp thông tin, tác giả văn bản còn cần thể hiện quan điểm đánh giá của mình về đối tượng được đề cập, xem như là một cách định hướng giá trị. Tuy vậy, ý kiến chủ quan của tác giả phải được đặt độc lập với phần cung cấp thông tin khách quan, đảm bảo thông tin đưa đến cho người tiếp cận không bị bóp méo, sai lệch.
-> Văn bản giải thích một hiện tượng tự nhiên
Đây là loại văn bản phổ biến trên báo chí và các tài liệu khoa học, được thực hiện nhằm sáng tỏ bản chất, nguyên nhân xuất hiện và những tác động tích cực hoặc tiêu cực có thể có đối với đời sống con người của một hiện tượng tự nhiên nào đó. Trước khi giải thích hiện tượng bằng những căn cứ và lập luận khoa học, người thực hiện văn bản phải miêu tả được hiện tượng với những biểu hiện điển hình, có thể kèm theo những hình ảnh trực quan, kết quả của việc ghi nhận tại chỗ hoặc khai thác từ những nguồn tài liệu đáng tin cậy.
* Thông tin chính
- Những phần/câu văn trong văn bản giúp em nắm được thông tin chính của văn bản: “Cuối mùa lũ cũng là lúc vụ mùa thu hoạch cuối năm, lúc đó những đàn chim én tụ về, bay lượn kiếm ăn trên những cánh rừng, theo các hàng cây cối vườn tược xanh tươi ở vùng đất ngập nước và những khu đất trũng lung bàu”, đoạn cuối văn bản “Mùa nước nổi xưa kia hay mùa lũ theo cách hiện nay, không là mối lo ngại cho nông dân vùng châu thổ sông Cửu Long, một mùa nước lũ lớn, như một niềm tin tâm linh, sẽ đem lại sự giàu có, sung túc cho vùng đất…”,
-> Thông tin chính của văn bản: Ở vùng đồng bằng châu thổ sông Cửu Long, lũ đem đến những nguồn lợi to lớn, vì vậy, chào đón lũ là một cách ứng xử tự nhiên và khôn ngoan của con người sống nơi đây
* Bố cục
- Phần 1: Đặt vấn đề (sa-pô và đoạn kế tiếp – đoạn chỉ gồm 1 câu)
- Phần 2: Thuyết minh, lí giải cụ thể về từng khía cạnh của vấn đề (tiếp … thời đoạn khó khăn )
- Phần 3: Kết luận (phần còn lại)
* Cách trình bày thông tin
Trong văn bản, thông tin được chủ yếu trình bày theo quan hệ nhân quả và mức độ quan trọng của đối tượng, ngoài ra còn kết hợp phương tiện ngôn ngữ với phương tiện phi ngôn ngữ (tranh ảnh)
II. Khám phá văn bản
1. Hiện tượng lũ (giới thiệu vấn đề)
- Sa – pô: Giới thiệu về lũ
+ Hàng trăm năm: xuất hiện từ lâu
+ “Lũ” không về hoặc về ít => sự thay đổi của lũ
+ Mùa nước nồi: cách gọi gần gũi
=> Lũ có vai trò quan trọng với vùng đồng bằng sông Cửu Long
- Cách ứng xử với lũ:
+ Sống chung: cam chịu, bị động
+ Chào đón: Chủ động, tích cực
-> Sự chuyển đổi tích cực và khôn ngoan.
2. Tác động của lũ
a. Kiến tạo đồng bằng châu thổ:
- Vị trí: hạ lưu sông
- Hình thành và phát triển: từ lũ
- Thời gian hình thành: hàng trăm năm, hàng triệu năm
- Quá trình hình thành: mưa lớn ở đầu nguồn cuốn theo các vật liệu đổ ra sông suối xuống hạ lưu rồi ra biển tích tụ trầm tích và bùn cát => tạo nên đồng bằng.
b. Kiến tạo châu thổ sông Cửu Long
- Có tuổi địa chất trẻ
- Thượng nguồn là dãy Hi-ma-lay-a
- Các dạng địa hình lũ đi qua: núi cao , cao nguyên, đồi núi thấp, đồng bằng và kết thúc ở vùng biển phía nam thềm lục địa của tổ quốc
Tác giả sử dụng các số liệu để tăng tính thuyết phục: Quá trình trầm tích vùng châu thổ xảy ra liên tục hơn 5 000 - 7 000 năm và theo quy luật vật lí của sự phân bố bùn cát, những hạt vật chất lớn như đá, sỏi cuội to, sỏi nhỏ và cát thô sẽ trâm tích ở plúa trên trong klú các hạt cát hung, cát min và phù sa lơ lửng xuôi về vùng châu thổ tiếp giáp với biển.
@9055138@
* Cách triển khai thông tin:
- Chủ yếu theo quan hệ nhân quả.
Ví dụ đoạn nói vẽ lũ: Lũ -> Kết nối dòng chảy, bồi đắp phù sa, cung cấp nguồn dinh dưỡng cho nhiều loài sinh vật -> Tạo đồng bằng màu mỡ.
- Trình bày thông tin theo “mức độ quan trọng của đối tượng”:
VD ở đoạn từ Ngập lụt đã tạo nên ít nhất là ba kết nối quan trọng đến hệ sinh thái rừng ngập mặn khó tổn tại (tác giả đã liệt kê các “kết nối” theo thứ tự: “thứ nhất”, “thứ hai”, “thứ ba”).
Các thông tin trong văn bản có quan hệ chặt chẽ với nhau để nêu lên những ưu điểm và quá trình phát triển của của vùng châu thổ Cửu Long.
c. Sự trù phú của đồng bằng sông Cửu Long
- Có nhiều góc nhìn về hiện tượng lũ ở châu thổ sông Cửu Long.
+ Theo các nhà khoa học: đây là hiện tượng thuỷ văn bình thường và có lợi đối với con người.
=> Phân tích cặn kẽ mang tính chất chuyên môn.
+ Góc nhìn của “những vị lão nông tri điển”: vốn dựa vào quan sát thực tế và thành quả lao động của chính họ.
- Cách ứng xử với lũ:
+ Xem lũ là thiên tai định kì và con người nền “sống chung” với nó để tìm cách làm giảm bớt tác hại;
+ Xem lũ là hiện tượng đáng mong đợi, nhất là trong điểu kiện “tình trạng lũ thấp và trung bình trong mùa mưa lũ có xu thế gia tăng”. => Hiện tượng lũ ở châu thổ sông Cửu Long đã được đặt dưới cách tiếp cận đa chiểu.
=> Có lợi cho việc để xuất các chiến lược hoạt động mang tính toàn diện và bển vũng.
- Trong VB, tác giả quả thật không nói đến tác hại của lũ. Đây không thể gọi là một thiếu sót vì VB hướng tới mục đích đã được xác định ở nhan để: lũ ở châu thổ sông Cửu Long không phải là tai ương mà là một hiện tượng đáng mong chờ. Điểu này hoàn toàn phù hợp với thực tế nếu ta nhìn vào nguồn lợi lớn mà lũ mang lại, bất chấp những tác hại nhỏ và có tính đột xuất mà nó có thể gây nên trong những “trận lũ lớn lịch sử”.
Sự trù phú của Đồng bằng sông Cửu Long vào mùa lũ | |
Sản vật | Biểu hiện |
Lúa | 100 ngày sản xuất được 7-8 triệu tấn |
Rau củ trái cây | Trong 3-4 tháng mùa mưa thu hoạch 5 triệu tấn |
Cá tôm thủy sản | 1,2 đến 1,5 triệu tấn |
Ảnh hưởng của lũ | Biểu hiện |
Lũ lớn | - Cá, chim, sản vật nhiều
+ Phù sa màu mỡ, làm vệ sinh đồng ruộng và bổ sung nguồn nước tại chỗ. + Cuối mùa lũ những đàn chim én tụ về, cây cối xanh tươi =>Nhiều lợi ích lũ mang lại |
Các kết nối | - Kết nối dòng chay giữa đoạn sông thương lưu và đoạn sông hạ lưu trong quá trình chuyển nước, cá và phù sa. - Kết nối giữa sông và hai bèn bờ: mang theo phù sa màu mỡ và tôm cá - Kết nối thuỷ vực nuôi dưỡng hệ sinh thái ngập mặn => Hệ sinh thái cửa sông đa dạng, rừng ngập mặn phát triển |
Kết luận | Lũ có nhiều lợi ích với Đồng bằng sông Cửu Long |
Đoạn cuối tạo sự kết nối với nhân đề của văn bản: thống nhất về nội dung và vấn đề được triển khai.
III. Tổng kết
1. Nghệ thuật
- Trình bày thông tin theo quan hệ nhân quả va mức độ quan trọng của đối tượng
- Sử dụng những số liệu chính xác, có căn cứ thuyết phục.
- Nhan đề ấn tượng, gợi suy đoán; nhiều chi tiết mang tính điển hình.
2. Nội dung – Ý nghĩa
- Lũ mang lại nhiều lợi ích đối với đồng bằng sông Cửu Long.
- Hãy thấu hiểu và sống hòa hợp với thiên nhiên để mang lại niềm vui và hạnh phúc cho cuộc sống.
- Các góc nhìn khác nhau sẽ quyết định lăng kính chủ quan về đối tượng được tiếp cận.