Bài 57. Tuyến tụy và tuyến trên thận

TUYẾN TUỴ VÀ TUYẾN TRÊN THẬN

I. Tuyến tụy (hình 57-1)

Chức năng của tuyến tụy:

Chức năng ngoại tiết của tuyến tụy là tiết dịch tuy theo ống dẫn đổ vào tá tràng, giúp cho sự biến đổi thức ăn trong ruột non. Ngoài ra còn có các tế bào tập hợp thành các đảo tụy có chức năng tiết các hoocmôn điều hòa lượng đường trong máu.

Hình 57-1. Tuyến tụy với cấu trúc của đảo tụy

Có 2 loại tế bào trong các đảo tụy: tế bào a tiết glucagôn, tế bào b tiết insulin.
-Vai trò của các hoocmôn tuyến tụy:
Tỉ lệ đường huyết chiếm 0,12%, nếu tỉ lệ này tăng cao sẽ kích thích các tế bào b tiết insulin. Hoocmôn này có tác dụng chuyển glucôzơ thành glicôgen dự trữ trong gan và cơ.
Trong trường hợp tỉ lệ đường huyết giảm so với bình thường sẽ kích thích các tế bào a tiết ra glucagôn, có tác dụng ngược lại với insulin, biến glicôgen thành glucôzơ để nâng tỉ lệ đường huyết trở lại bình thường.
Nhờ có tác dụng đối lập của hai loại hoocmôn trên của các tế bào đảo tuy mà tỉ lệ đường huyết luôn ổn định.
Sự rối loạn trong hoạt động nội tiết của tuyến tụy sẽ dẫn tới tình trạng bệnh lí : bệnh tiểu đường hoặc chứng hạ đường huyết.

II. Tuyến trên thận

Chức năng của các hoocmôn tuyến trên thận:

- Hoocmôn vỏ tuyến : Vỏ tuyến chia làm 3 lớp tiết các nhóm hoocmôn khác nhau :

  + Lớp ngoài (lớp cầu) tiết hoocmôn điều hòa các muối natri, kali trong máu.

  + Lớp giữa (lớp sợi) tiết hoocmôn điều hòa đường huyết (tạo glucôzơ từ prôtêin và lipit).

  + Lớp trong (lớp lưới) tiết các hoocmôn điều hòa sinh dục nam gây những biến đổi đặc tính sinh dục ở nam.

- Hoocmôn tủy tuyến

Phần tủy tuyến có cùng nguồn gốc với thần kinh giao cảm, tiết 2 loại hoocmôn có tác dụng gần như nhau là ađrênalin vá norađrênalin. Các hoocmôn này gây tăng nhịp tim, co mạch, tăng nhịp hô hấp, dẫn phế quan và góp phần cùng glucagôn điều chỉnh lượng đường huyết khi bị hạ đường huyết.

* HƯỚNG DẪN TRẢ LỜI CÂU HỎI :

Câu 1. Trình bày chức năng của các hoocmôn tuyến tụy ?

Trả lời:

Tuyến tụy là một tuyến phụ, vừa tiết dịch tiêu hóa (chức năng ngoại tiết) vừa tiết hoocmôn. Có 2 loại hoocmôn là insulin và glucagôn có tác dụng điều hòa lượng đường trong máu luôn ổn định: insulin làm giảm đường huyết khi đường huyết tăng, glucagôn làm tăng đường huyết khi lượng đường trong máu giảm.

Câu 2. Trình bày vai trò của tuyến trên thận.

Trả lời :

Tuyến trên thận gồm phần vỏ và phần tủy. Phần vỏ tiết các hoocmôn có tác dụng điều hòa đường huyết, điều hòa các muối natri, kali trong máu và làm thay đổi các đặc tính sinh dục nam.

Phần tủy tiết ađrênalin và norađrênalin có tác dụng điều hòa hoạt động tim mạch vờ hồ hấp, góp phần cùng glucagôn điều chỉnh lượng đường trong máu. 

Câu 3 : Trình bày bằng sơ đồ quá trình điều hòa đường trong máu, đảm bảo giữ glucozo ở mức ổn định nhờ các hoocmon tuyến tụy

Trả lời :

Khi lượng đường trong máu tăng (thường sau bữa ăn) sẽ có kích thích các tế bào bêta của đảo tuy tiết insulin dể biến đổi glucôzơ thành glicôgen (dự trữ trong gan và cơ), ngược lại khi lượng đường trong máu hạ thấp (xa bữa ăn, khi hoạt động cơ bắp) sẽ kích thích các tế bào của đảo tuy tiết glucagôn, gây nên sự chuyển hoá glicôgen thành đường glucôzơ nhờ đó mà năng lượng glucôzơ trong máu luôn giữ được ổn định

4. Trình bày cấu tạo tuyến trên thận ?

Trả lời :

Tuyến trên thận (tên gọi đã nói lên vị trí của tuyến) gồm phần vỏ  tuyến và phần tuỷ tuyên

- Phần vỏ tuyến chia làm 3 lớp : lớp cầu (hay lớp hạt) ở ngoài, lớp sợi ở  giữa và lớp lưới (lớp võng) ở trong

  + Lớp cầu tiết ra hoocmôn điều hoà sự trao đổi muối khoáng, đặc biệt là trao đổi Na+ và K +, giúp duy trì tính ổn định của nồng độ chất khoảng trong máu -> ổn định thẩm áp máu, trong số đó có anđôstêron

  + Lớp sợi tiết các hoocmôn điều hoà đường huyết trong đó có cooctizôn giúp chuyển hoá protein và lipit thành glucozơ (khi đường huyết giảm), hỗ trợ cho hoocmôn glucagôn của tuyến tuỵ.

  + Lớp dưới tiết hoocmôn sinh dục nam (anđrôgen), gây những biến đổi và phân hoá giới tính nam. Nữ tiết nhiều hoocmôn này sẽ bị nam tính hoá

- Phần tuỷ tuyến tiết các hoocmôn ađrenalin và nôrađrenalin có tác dụng như thần kinh giao cảm. Ađrenalin cũng góp phần điều hoà glucozơ huyết

5. Tuyến tuỵ thuộc loại tuyến gì ? Vì sao ?

Trả lời :

Tuyến tuỵ là một tuyến pha vì : vừa tiết dịch tiêu hoá vừa tiết hoocmôn

- Các tế bào tiết ra dịch tuỵ đổ vào tá tràng để tiêu hoá thức ăn ngoại tiết

- Các tế bào tập trung thành các đảo Langhêran (đảo tuỵ), tiết ra insulin và glucagôn (nội tiết)

6. Hãy trình bày tóm tắt quá trình điều hoà lượng đường trong máu giữ được mức ổn định ?

Trả lời :

- Khi tỉ lệ đường trong máu tăng cao hơn 0,12% sẽ kích thích tế bào bêta trong đảo tuỵ tiết isulin chuyển glucôzơ thừa trong máu thành glucôgen dự trữ

- Khi tỉ lệ đường trong máu giảm so với mức bình thường sẽ kích thích tế bào anpha của đảo tuỵ tiết glucagôn biến glycôzơ để nâng tỉ lệ đường trong máu trở lại bình thường

7. Nêu tóm tắt chức năng của tuyến tuỵ ?

Trả lời :

Tuyến tụy là một tuyến phụ, vừa tiết dịch tiêu hóa (chức năng ngoại tiết) vừa tiết hoocmôn. Có 2 loại hoocmôn là insulin và glucagôn có tác dụng điều hòa lượng đường trong máu luôn ổn định: insulin làm giảm đường huyết khi đường huyết tăng, glucagôn làm tăng đường huyết khi lượng đường trong máu giảm.

8. Nêu tóm tắt chức năng của tuyến tuỵ ?

Trả lời :

- Các tế bào đảo tuỵ gồm :

  + Tế bào anpha : Tiết glucagôn biến glicôgen thành glucozơ làm tăng đường huyết khi đường huyết giảm

  + Tế bào bêta : Tiết insulin biến glucôzơ thành glicôgen làm giảm đường huyết khi đường huyết tăng

Nhờ sự đối lập của 2 loại hoocmôn này có tác dụng điều hoà lượng đường trong máu luôn ổn định, đảm bảo mọi hoạt động sinh lý của cơ thể diễn ra bình thường.

Hỏi đáp

Hỏi đáp, trao đổi bài Gửi câu hỏi cho chủ đề này
Luyện trắc nghiệm Trao đổi bài

Tài trợ


Tính năng này đang được xây dựng...