Bài 24: Acetic acid

I. CẤU TẠO PHÂN TỬ VÀ TÍNH CHẤT VẬT LÍ

- Acetic acid có công thức phân tử C₂H₄O₂ và có công thức cấu tạo:

- Công thức cấu tạo thu gọn: CH₃ – COOH hoặc CH₃COOH.

Trong phân tử acetic acid, nguyên tử C liên kết với nguyên tử O và nhóm –OH tạo thành nhóm  

- Nhóm – COOH tạo nên tính chất hoá học đặc trưng cho acetic acid.

- Ở điều kiện thường, acetic acid là chất lỏng, không màu, vị chua, tan vô hạn trong nước, sôi ở 118^oC, có khối lượng riêng là 1,045 g/mL (ở 20^oC).

II. TÍNH CHẤT HOÁ HỌC

1. Tính acid

- Acetic acid tác dụng với NaOH, CuO, Zn và CaCO₃ trong đá vôi theo các phương trình hoá học sau::

CH₃COOH + NaOH → CH₃COONa + H₂O

2CH₃COOH + CuO → (CH₃COO)₂Cu + H₂O

2CH₃COOH + Zn → (CH₃COO)₂Zn + H₂↑     

2CH₃COOH + CaCO₃ → (CH₃COO)₂Ca + CO₂ + H₂O

- Acetic acid phản ứng được với các base, oxide base, muối carbonate và nhiều kim loại tạo ra muối acetate.

2. Tác dụng với alcohol tạo thành ester (phản ứng ester hoá)

- Phản ứng giữa acetic acid và ethylic alcohol tạo ra ester (ethyl acetate) thuộc loại phản ứng ester hoá.

- Phản ứng ester hoá diễn ra với tốc độ chậm và không hoàn toàn.

3. Phản ứng cháy

- Acetic acid cháy tạo ra CO₂ và H₂O theo phương trình hoá học:

- Như vậy, acetic acid có các tính chất chung của acid (làm quỳ tím chuyển sang màu đỏ, tác dụng với base, oxide base, kim loại và muối carbonate); phản ứng với alcohol tạo thành ester (phản ứng ester hoá); phản ứng cháy tạo thành CO₂ và H₂O.

III. ĐIỀU CHẾ ACETIC ACID

- Phương pháp lên men dung dịch loãng của ethylic alcohol (rượu nhạt) để điều chế acetic acid là phương pháp có từ cổ xưa và vẫn được sử dụng đến ngày nay.

- Theo phương pháp này, nhờ tác dụng của men giấm, ethylic alcohol được chuyển thành acetic acid theo phương trình hoá học sau:

IV. ỨNG DỤNG CỦA ACETIC ACID

- Acetic acid có nhiều ứng dụng trong đời sống và sản xuất. Một số ứng dụng chủ yếu của acetic acid được trình bày trong hình: