Bài 2 : Liên Xô và các nước Đông Âu từ 1945 đến giữa những năm 70 đến đầu những năm 90 của thế kỉ XX

Nội dung lý thuyết

Các phiên bản khác

Bài 2 : LIÊN XÔ VÀ CÁC NƯỚC ĐÔNG ÂU TỪ GIỮA NHỮNG NĂM 70 ĐẾN ĐẦU NHỮNG NĂM 90 CỦA THẾ KỶ XX ( 1975-1991)

 I. Sự khủng hoảng và tan rã của Liên Bang Xô viết 

1. Hoàn cảnh lịch sử

- Năm 1973, cuộc khủng hoảng dầu mỏ bùng nổ đã tác động mạnh mẽ đến tình hình chính trị, kinh tế, tài chính của nhiều nước trên thế giới.

- Đảng và nhà nước Liên Xô chậm đề ra những biện pháp để thích nghi với tình hình mới. Vì vậy, đến cuối những năm 70 đầu những năm 80 của thế kỷ XX, kinh tế Liên Xô dần bộc lộ dấu hiệu suy thoái. Đời sống chính trị có những diễn biến phức tạp, xuất hiện tư tưởng và một số nhóm đối lập chống lại Đảng Cộng sản và nhà nước Xô viết.

- Kinh tế lâm vào khủng hoảng, công nghiệp trì trệ, nông nghiệp sa sút, hàng hóa, lương thực, thực phẩm khan hiếm.

- Chính trị xã hội: những vi phạm pháp chế, thiếu dân chủ, các tệ nạn quan liêu, tham nhũng ngày càng trầm trọng. Đất nước lâm vào khủng hoảng toàn diện.

2. Công cuộc cải cách 

* Tháng 3-1985 Goóc ba chóp đề ra đường lối cải tổ.

* Nội dung:

- Về chính trị: thực hiện chế độ tổng thống, đa nguyên về chính trị, xóa bỏ chế độ một đảng.

- Về kinh tế: thực hiện nền kinh tế thị trường nhưng trong thực tế chưa thực hiện được.

- Hậu quả: làm cho nền kinh tế thêm suy sụp, kéo theo sự rối loạn về chính trị và xã hội.

Tổng thống M.Goocbachop
Tổng thống M.Goocbachop

 

=> Thực chất của cải tổ là từ bỏ và phá vỡ CNXH, xa rời chủ nghĩa Mác- Lê nin, nên kinh tế lún sâu vào khủng hoảng.

3. Sự sụp đổ của Liên bang Xô viết

- Ngày 19/1/1991, một cuộc chính biến nhằm lật độ Gooc-ba-chốp nổ ra nhưng thất bại. Sau đó, Gooc-ba-chốp tuyên bố từ chức Tổng Bí thư Đảng cộng sản Liên Xô, yêu cầu giải tán Ủy ban Trung ương Đảng. Đảng Cộng sản Liên Xô bị đình chỉ hoạt động, Chính phủ Liên bang bị tê liệt.
- Ngày 21/12/1991, những người lãnh đạo 11 nước cộng hòa trong Liên bang ký hiệp định thành lập cộng đồng các quốc gia độc lập (SNG).
- Ngày 25/12/1991, Tổng thống Gooc-ba-chốp từ chức, lá cờ đỏ búa liềm trên nóc điện Kremli bị hạ xuống, đánh dấu sự sụp đổ của chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô sau 74 năm tồn tại.

 

Lược đồ các nước SNG
Lược đồ các nước SNG

II . Cuộc khủng hoảng và tan rã của chế độ XHCN ở các nước Đông Âu 

- Từ đầu những năm 80 của thế kỷ XX, các nước Đông Âu lâm vào khủng hoảng toàn diện, với mức độ gay gắt, bắt đầu từ Ba Lan rồi lan dần sang các nước Đông Âu.

- Những nhà lãnh đạo đất nước quan liêu, bảo thủ, tham nhũng.

- Bị các nước đế quốc bên ngoài kích động, quần chúng biểu tình, đòi thi hành cải cách kinh tế chính trị, thực hiện chế độ đa nguyên chính trị, tổng tuyển cử tự do. Đảng và nhà nước các nước Đông Âu phải chấp nhận những yêu cầu trên.

- Kết quả: Các thế lực chống chủ nghĩa xã hội thắng cử lên nắm chính quyền. Cuối năm 1989, chế độ xã hội chủ nghĩa bị sụp đổ ở hầu hết các nước Đông Âu.

III. Nguyên nhân sụp đổ của chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và các nước Đông Âu

- Đường lối lãnh đạo mang tinh thần chủ quan duy ý chí, cùng với cơ chế tập trung quan liêu bao cấp làm cho sản xuất trì trệ, đời sống nhân dân không được cải thiện. Thêm vào đó, sự thiếu dân chủ và công bằng đã làm tăng thêm sự bất mãn trong quần chúng.

- Không bắt kịp bước phát triển của cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật tiên tiến, dẫn tới tình trạng trì trệ khủng hoảng về kinh tế xã hội.

- Khi tiến hành cải tổ phạm sai lầm trên nhiều mặt làm cho khủng hoảng càng thêm trầm trọng.

- Sự chống phá của các thế lực thù địch trong và ngoài nước.

Hướng dẫn trả lời câu hỏi

1.  Đầu những năm 80 của thế kỉ XX, kinh tế, chính trị xã hội của Liên Xô như thế nào?

Trả lời:

Đầu những năm 80 của thế kỉ XX, kinh tế, chính trị xã hội của Liên Xô lâm vào tình trạng  khủng hoảng:

- Sản xuất công nghiệp và nông nghiệp trì trệ.

- Lương thực, thực phẩm, hàng tiêu dùng khan hiếm.

- Đời sống nhân dân giảm sút

- Thêm vào đó, những hiện tượng vi phạm pháp chế, quan liêu thiếu dân chủ ngày càng trầm trọng => Đất nước Xô viết lâm vào khủng hoảng toàn diện.

2. Để đưa đất nước thoát khỏi tình trạng khủng hoảng, Nhà nước Liên Xô đã làm gì?

Trả lời:

Để đưa đất nước thoát khỏi tình trạng khủng hoảng, tháng 3 -1985, Nhà nước Xô viết tiến hành công cuộc "cải tổ" nhằm khắc phục những sai lầm, thiếu sót trước đây, đưa đất nước thoát khỏi khủng hoảng và xây dựng chủ nghĩa xã hội theo đúng bản chất và ý nghĩa nhân văn đích thực của nó.

3. Nội dung của công cuộc cải tổ của Goóc-ba-chốp như thế nào?

Trả lời:

- Về kinh tế : Xây dựng nền kinh tế thị trường.

- Về chính trị : Thực hiện chế độ đa nguyên về chính trị (tức nhiều Đảng cùng hoạt động), xóa bỏ chế độ một Đảng (xóa bỏ sự lãnh đạo của Đảng Cộng Sản Liên Xô), tuyên bố dân chủ và "công khai" mọi mặt.

- Về xã hội : Nhiều cuộc bãi công diễn ra, nhiều nước cộng hòa đòi li khai tách thành những quốc gia độc lập, các thế lực chống đối ráo riết hoạt động.

4. Cho biết kết quả của công cuộc cải tổ của Gooc-ba-chốp?

Trả lời:

Kết quả của công cuộc cải tổ của Gooc-ba-chốp :

- Đất nước ngày càng khủng hoảng và rối loạn, nhiều cuộc bãi công diễn ra, nhiều nước cộng hòa đòi li khai,..

- Ngày 19/8/1991, cuộc đảo chính Gooc-ba-chốp nổ ra nhưng không thành đã gây ra những hậu quả rất nghiêm trọng  : Đảng Cộng sản Liên Xô bị đình chỉ hoạt động.

- Ngày 21/12/1991, 11 nước cộng hòa họp và kí kết Hiệp định giải tán Liên Xô, thành lập Cộng đồng các quốc gia độc lập (viết tắt là SNG)

- Ngày 25/12/1991, Tổng thống Gooc-ba-chốp từ chức, chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô sụp đổ, Liên bang cộng hòa xã hội Xô viết tan rã.

5. Từ cuối những năm 70 và đầu những năm 80 của thế kỉ XX, tình hình các nước Đông Âu như thế nào?

Trả lời:

Từ cuối những năm 70 và đầu những năm 80 của thế kỉ XX, các nước Đông Âu lâm vào khủng hoảng kinh tế và chính trị ngày càng gay gắt :

- Sản xuất công nghiệp và nông nghiệp suy giảm, buôn bán với nước ngoài giảm sút, nợ nước ngoài tăng lên.

- Các cuộc đình công của công nhân kéo dài, quần chúng xuống đường biểu tình.

- Chính phủ đàn áp các phong trào quần chúng, không để ra các cải cách cần thiết và đúng đắn.

6. Sự sụp đổ của chế độ xã hội chủ nghĩa ở các nước Đông Âu diễn ra như thế nào?

Trả lời:

- Cuối năm 1988, khủng hoảng lên tới đỉnh cao, khởi đầu từ Ba Lan rồi lan nhanh sang các nước Hung -ga-ri, Tiệp Khắc, Cộng hòa Dân chủ Đức, Ru-ma-ni, Bun-ga-ri, Nam Tư và An-ba-ni.

- Quần chúng ở các nước này mít tinh, biểu tình diễn ra dồn dập đòi cải cách kinh tế, chính trị.

- Các thế lực chống chủ nghĩa xã hội lúc đó ra sức kích động quần chúng, đẩy mạnh các hoạt động chống phá.

- Tình hình trên buộc ban lãnh đạo các nước Đông Âu phải chấp nhận thực hiện chế độ đa nguyên về chính trị và tiến hành tổng tuyển cử tự do.

- Kết quả là, các thế lực chống chủ nghĩa xã hội đã thắng cử, nắm được chính quyền nhà nước, các đảng cộng sản bị thất bại không còn nắm chính quyền.

Đến cuối năm 1989, chế độ xã hội đã bị sụp đổ ở hầu hết các nước Đông Âu.

7. Sự sụp đổ của chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu dẫn đến hậu quả gì?

Trả lời:

Sự sụp đổ của chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu dẫn đến hậu quả:

- Kết thúc sự tồn tại của hệ thống xã hội chủ nghĩa thế giới.

- Hội đồng tương trợ kinh tế chấm dứt hoạt động (6-1991).

- Tổ chức Hiệp ước Vac-sa-va tuyên bố giải thế (1-7-1991).

- Tổn thất nặng nề đối với phong trào cách mạng thế giới, các lực lượng tiến bộ và các dân tộc trong cuộc đấu tranh vì độc lập chủ quyền dân tộc, hòa bình, ổn định và tiến bộ xã hội.

8. Nguyên nhân dẫn đến sự sụp đổ của chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và các nước Đông Âu?

Trả lời:

- Đã xây dựng một mô hình về chủ nghĩa xã hội chưa đúng đắn, chưa phù hợp.

- Chậm thay đổi sửa chữa trước những thay đổi lớn của tình hình Thế giới.

- Sự tha hóa về phẩm chất chính trị và đạo đức của một số nhà lãnh đạo Đảng và nhà nước.

- Hoạt động chống phá của các thế lực chống chủ nghĩa xã hội trong và ngoài nước.

Đây là sự sụp đổ của một mô hình chủ nghĩa xã hội chưa khoa học, một bước thụt lùi tạm thời của chủ nghĩa xã hội.

Khoá học trên OLM của Đại học Sư phạm HN

Loading...

Khoá học trên OLM của Đại học Sư phạm HN