Bài 17. Tim và mạch máu

BÀI 17: TIM VÀ MẠCH MÁU

I. Lý thuyết

1. Cấu tạo tim

- Vị trí: Tìm nằm giữa 2 lá phổi, hơi lệch sang bên trái

- Hình dạng: tim hình chóp, đỉnh quay xuống dưới, đáy hướng lên trên

- Cấu tạo ngoài

+ Màng tim: bao bọc bên ngoài tim bằng mô liên kết

+ Động mạch vành: làm nhiệm vụ dẫn máu nuôi tim

- Cấu tạo trong

 + Tim có 4 ngăn:

Các ngăn tim

Nơi máu được bơm tới

Tâm nhĩ trái co

Tâm thất trái

Tâm nhĩ phải co

Tâm thất phải

Tâm thất trái co

Động mạch chủ

Tâm thất phải co

Động mạch phổi

+ Tâm thất trái có thành cơ tim dày nhất, tâm nhĩ phải có thành cơ mỏng nhất

+ Giữa các ngăn tim và giữa tim với cách mạch máu đều có van đển đảm bảo máu chỉ vận chuyển theo 1 chiều nhất định

2. Cấu tạo mạch máu

- Có 3 loại mạch máu: động mạch, tĩnh mạch, mao mạch

Loại mạch

Sự khác biệt về cấu tạo

Giải thích

Động mạch

- Thành cố 3 lớp với mô liên kết và lớp cơ trơn dày hơn của tĩnh mạch

- Lòng hẹp hơn của tĩnh mạch

- Dẫn máu từ tim đến các cơ quan với tốc độ cao, áp lực lớn

Tĩnh mạch

- Thành có 3 lớp nhưng lớp mô liên kết và lớp cơ trơn mỏng hơn của động mạch

- Lòng rộng hơn của động mạch

- Có van 1 chiều ở những nơi máu chảy ngược chiều trọng lực

- Dẫn máu từ các tế bào của cơ thể về tim với vận tốc và áp lực nhỏ

Mao mạch

- Nhỏ và phân nhánh nhiều

- Thành mỏng, chỉ gồm 1 lớp biểu bì

- Lòng hẹp

- Tạo điều kiện cho trao đổi chất với các tế bào

3. Chu kì co dãn của tim

 

- Mỗi chu kì tim có 3 pha

- Trong 1 chu kỳ tim:

+ Tâm nhĩ làm việc 0.1 giây, nghỉ 0.7 giây

+ Tâm thất làm việc 0.3 giây, nghỉ 0.5 giây

+ Tim nghỉ hoàn toàn 0.4 giây

\(\rightarrow\) Một phút có 75 chu kỳ co giãn tim (nhịp tim)

II. Hướng dẫn trả lời câu hỏi SGK

 Câu 1 : Điền chú thích vào hình 17 - 4.

Hướng dẫn trả lời:

1 - Tĩnh mạch chủ trên                      6 - Quai động mạch chủ

2- Tâm nhĩ phải                                 7 - Động mạch phổi trái

3 - Van động mạch phổi                    8 - Tĩnh mạch phổi trái

4 - Tâm thất phải                              9 - Tâm nhĩ trái

5 - Tĩnh mạch chủ dưới                   10 - Tâm thất trái

11 - Vách tâm thất

 Câu 2: Thử tìm cách xác định động mạch và tĩnh mạch trên cổ tay của mình và nêu ra những dấu hiệu để nhận biết chúng.

Hướng dẫn trả lời: 

 - Dùng tay sờ nắn bên ngoài quả tim, chỗ mà ta nhấn vào dễ dàng tức là chỗ đó có thành vách mỏng hơn : nơi đó là tâm nhĩ; chỗ mà ta nhấn vào thấy cứng chắc hơn đó là tâm thất

- Để ngửa bàn tay và cẳng tay lên bàn, dùng đầu ngón trỏ và giữa nhấn nhẹ vào cổ tay (hơi lệch về bên phải) ta cảm thấy được nhịp đập của mạch máu, đó chính là động mạch. Cũng ở gần vị trí đó nhưng cạn hơn, gần dưới da là tĩnh mạch cổ tay (ở những người gầy, tĩnh mạch này lộ rõ dưới da, dân gian gọi là gân xanh). Sờ vào tĩnh mạch, ta không cảm thấy được nhịp mạch đập.

 Câu 3 : Điền  vào bảng 17 - 2:

Bảng 17 - 2: Hoạt động của các van trong sự vận chuyển máu

Các pha trong một chu kì tim Hoạt động của van nhĩ thất Hoạt động của van động mạch Sự vận chuyển của máu
Pha nhĩ co      
Pha thất co      
Pha dãn chung      

Hướng dẫn trả lời:

Các pha trong một chu kì tim Hoạt động của van nhĩ thất Hoạt động của van động mạch Sự vận chuyển của máu
Pha nhĩ co Mở Đóng Từ tâm nhĩ phải xuống tâm thất phải ra động mạch phổi
Pha thất co Đóng Mở Từ tâm thất trái ra động mạch chủ
Pha dãn chung Mở Đóng Từ tĩnh mạch vào tâm nhĩ và tâm thất

III. Câu hỏi ôn tập

Câu 1: Vì sao tim hoạt động suốt đời không mệt mỏi ?

Câu 2: Tim có cấu tạo và hoạt động như thế nào ?

 

Hỏi đáp, trao đổi bài Gửi câu hỏi cho chủ đề này
Luyện trắc nghiệm Trao đổi bài

Tài trợ


Tính năng này đang được xây dựng...