Bài 14. Công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước thời Lý

Nội dung lý thuyết

Các phiên bản khác

1. Sự thành lập nhà Lý

- Năm 1009, Lí Công Uẩn lên ngôi vua, đóng đô ở Hoa Lư ( Ninh Bình).

- Năm 1010, Lý Công Uẩn rời đô từ Hoa Lư ra Đại La, đổi Đại La thành Thăng Long (nay là Hà Nội)

Tượng đài Lí Thái Tổ (Hoàn Kiếm, Hà Nội)

2. Tình hình chính trị

* Chính trị

- Năm 1054, vua Lí Thánh Tông đổi tên nước Đại Cồ Việt thành Đại Việt.

- Bộ máy nhà nước được xây dựng và hoàn thiện từ trung ương đến địa phương.

Tổ chức bộ máy nhà nước thời Lý

* Luật pháp:  Năm 1042, nhà Lý ban hành bộ luật Hình thư – đây là bộ thành văn đầu tiên của Việt Nam.

* Quân đội:

- Gồm hai bộ phận là cấm quân và quân địa phương.

- Được tổ chức theo chế độ “ngụ binh ư nông”.

* Đối ngoại:

- Thi hành chính sách đoàn kết dân tộc, ban chức tước tù trưởng miền núi.

- Đối với nhà Tống và Chăm-pa giữ mối quan hệ hòa hiếu.

3. Tình hình kinh tế

* Nông nghiệp

 - Ruộng đất thuộc quyền sở hữu của nhà vua, nông dân được giao ruộng đất cày cấy và phải nộp thuế cho nhà vua.

- Nhà Lý thực hiện nhiều chính sách phát triển nông nghiệp.

 + Các vua Lý thường về các địa phương cày tịch điền,

+ Khuyến khích khai khẩn đất hoang.

+ Chú trọng thủy lợi.

+ Ban hành lệnh cấm giết hại trâu bò, bảo vệ sức kéo nông nghiệp.

→ Nông nghiệp phát triển, mùa màng bội thu.

Tái hiện lễ cày Tịch điền

* Thủ công nghiệp và thương nghiệp

-  Thủ công nghiệp

+ Các cơ sở thủ công nhà nước chuyên sản xuất đồ dùng cho vua, hoàng tộc.

+ Nghề thủ công dân gian tiếp tục phát triển, sản phẩm phong phú, tinh xảo, làm đồgốm, rèn sắt...

+ Nhiều công trình nổi tiếng do thợ thủ công Đại Việt tạo dựng như: tháp Báo Thiên (Hà Nội), vạc Phổ Minh (Nam Định),...

Thủ công nghiệp và thương nghiệp

- Thương nghiệp

+ Buôn bán trong và ngoài nước được mở rộng. Thăng Long trở thành trung tâm buôn bán.

+ Hệ thống thương cảng được xây dựng như Vân Đồn.

4. Tình hình văn hóa

- Giai cấp thống trị: quý tộc, quan, địa chủ.

- Giai cấp bị trị: nông dân, thợ thủ công , thương nhân, nô tì.

+ Nông dân là lựu lượng sản xuất chủ yếu trong xã hội được phân chia ruộng đất và phải nộp thuế cho nhà nước.

+ Nô tì là tù binh hoặc bị tội nặng, nợ nần hoặc tự bán thân.

- Mâu thuẫn xã hội chưa gay gắt

Các giai cấp, tầng lớp

5. Thành tựu giáo dục và văn hóa

* Giáo dục

- Năm 1070, xây dựng Văn Miếu thờ Khổng Tử.

- Năm 1075, mở khoa thi đầu tiên để tuyển chọn quan lại.

- Năm 1076, Quốc từ giám là trường học đầu tiên của Đại Việt.

Khuê Văn Các

→ Giáo dục, khoa cử được quan tâm song chế độ thi cử chưa có nề nếp, quy củ, khi nhà nước có nhu cầu mới mở khoa thi.

*  Văn hóa

- Văn học chữ Hán bước đầu phát triển với nhiều thể  loại thơ ca.

+ Nghệ thuật biểu diễn dân gian phát triển: hát chèo, múa rối nước,..

+ Các trò chơi dân gian được ưu chuộng, các lễ hội dân gian phổ biến.

Liên Hoa Đài

* Kiến trúc – điêu khắc:

- Kiến trúc phát triển, nhiều công trình quy mô lớn và độc đáo được xây dựng: Hoàng thành Thăng Long, tháp Chương Sơn (Nam Định),..

- Điêu khắc: trình độ tinh vi, thanh thoát, hoa văn hình rồng là hình tượng nghệ thuật độc đáo, phổ biến thời Lý.

Rồng thời Lý