Bài 41. Môi trường và các nhân tố sinh thái

4. MÔI TRƯỜNG VÀ CÁC NHÂN TỐ SINH THÁI

Môi trường là nơi sinh sống của sinh vật, bao sồm tất cả những gì bao quanh chúng. Có bốn loại môi trường chủ yếu, đó là môi trường nước, môi trường trong đất, môi trường trên mặt đất - không khí (môi trường trên cạn) và môi trường sinh vật (hình 41.1)

Cơ thế sinh vật cũng được coi là môi trường sống khi chúng là nơi ở, nơi lấy thức ăn, nước uống của các sinh vật khác. Ví dụ : cây xanh là môi trường sống của vi sinh vật và nấm kí sinh ; ruột người là môi trường sống của các loài giun, sán,...

Nhân tố sinh thái là những yếu tố của môi trường tác động tới sinh vật. Tùy theo tinh chất cùa các nhân tố sinh thái, người ta chia chúng thành hai nhóm : nhóm nhân tố sinh thái vô sinh (không sống) và nhóm nhân tố sinh thái hữu sinh (sống). Nhóm nhân tố sinh thái hữu sinh được phân biệt thành nhóm nhân tố sinh thái con người và nhóm nhân tố sinh thái các sinh vật khác.

Nhân tố con người được tách ra thành một nhóm nhân tố sinh thái riêng vì hoạt động của con người khác với các sinh vật khác. Con người có trí tuệ nên bên cạnh việc khai thác tài nguyên thiên nhiện, con người còn góp phần to lớn cải tạo thiên nhiên.

Ảnh hưởng của các nhân tố sinh thái tới sinh vật tùy thuộc vào mức độ tác động của chúng. Ví dụ: ánh sáng mạnh hay yếu, nhiệt độ và độ ẩm cao hay thấp, ngày dài hau ngắn, mật độ cá thể nhiều hay ít... Các nhân tố sinh thái thay đổi theo từng môi trường và thời gian.

Giới hạn chịu đựng của cơ thể sinh vật đối với một nhân tổ sinh thái nhất định gọi là giới hạn sinh thái. Nằm ngoài giới hạn này sinh vật sẽ yếu dần và chết.

Nhân tố sinh thái vô sinh như ánh sáng, nhiệt độ, độ ẩm... tác động lên đời sống của sinh vật. Nhân tố sinh thái hữu sinh gồm các cơ thể sông như vi khuần, nấm. thực vật, động vật. Các cơ thê sống này có ảnh hường trực tiếp hoặc gián tiếp tới các cơ thể sông khác ở xung quanh.

Ví dụ về giới hạn nhiệt độ của cá rô phi ở Việt Nam (hình 41 .2) :

* HƯỚNG DẪN TRẢ LỜI CÂU HỎI :

1. Chuột sống trong rừng mưa nhiệt đới có thể chịu ảnh hưởng của các nhân tô sinh thái nào ?

Trả lời :

Chuột sống trong rừng mưa nhiệt đới có thể chịu ảnh hưởng của các nhân tô sinh thái sau: mức độ ngập nước, kiến, độ dốc của đất, nhiệt độ không khí, ánh sáng, độ ẩm không khí, rắn hổ mang, áp suất không khí, cây gỗ, gỗ mục, gió thổi, cây cỏ. thảm lá khô, sâu ăn lá cây, độ tơi xốp của đât, lượng mưa, Hãy xếp các nhân tố đó vào từng nhóm nhân tố sinh thái.

+ Nhóm nhân tố sinh thái sống: kiến, rắn hổ mang, cây gỗ, cây cỏ, sâu ăn lá.

+ Nhóm nhân tố  sinh thái không sống: mức độ ngập nước, độ dốc của đất, nhiệt độ không khí, ánh sáng, đô ẩm không khí, áp suất không khí, gỗ mục, gió thểi, thảm lá khô, độ tơi xốp của đất, lượng mưa.

2. Khi ta đem một cây phong lan tìí trong rừng rậm về trồng ở vườn nhà, những nhân tố sinh thái của môi trường tác động lén cây phong lan đó có thề thay đổi như thế nào?

Trả lời :

Cây phong lan sống trong rừng rậm thường ờ dưới tán rừng nên ánh sáng chiếu thường yếu (rừng thường có nhiều tầng cây), khi chuyển về vườn nhà cây cối mọc thưa hơn nên ánh sáng chiếu vào cây phong lan mạnh, độ ẩm trong rừng cao hơn trong vườn, nhiệt độ trong rừng ổn định hơn ở ngoài rừng...

3. Hãy vẽ sơ đồ mô tả giới hạn sinh thái của loài vi khuẩn và xương rồng sa mạc ?

Trả lời :

-       Loài vi khuẩn suối nước nóng có giới hạn nhiệt độ từ 00c đến 90°c, trong đó điểm cực thuận là 55°c.

-       Loài xương rống sa mạc có giới hạn nhiệt độ từ 0°c đến 56°c, trong đó điểm cực thuận là 32°c.

4. Giả sử có sinh vật sau : trâu, sán lá gan, cá, giun đất, giun đũa, chim, bọ, hổ, báo, cò, hươu, nai

a. Hãy cho biết môi trường sống của các loài sinh vật kể trên. Từ  đó cho biết môi trường sống là gì ? Có mấy loại môi trường ?

b. Có những nhân tố sinh thái nào tác động đến con trâu ? Hãy sắp xếp các nhân tố sinh thái đó vào từng nhóm nhân tố sinh thái cho phù hợp ?

Trả lời :

a. Môi trường sống của các loài sinh vật :

- Trên mặt đất - không khí : hươu, nai, trâu, hổ, báo, chim, cò

- Môi trường sinh vật :

  + Da trâu, da báo, da hổ : bọ

  + Trong cơ quan tiêu hoá của trâu : sán lá gan

  + Trong cơ quan tiêu hoá của người : giun đũa

- Môi trường nước : cá

- Môi trường trong đất : giun đất

Môi trường sống là nơi sống của sinh vật, bao gồm tất cả những gì bao quanh sinh vật có tác động trực tiếp hoặc gián tiếp lên sự sống, phát triển và sinh sản của sinh vật.

Có 4 loại môi trường :

- Môi trường trong đất

- Môi trường nước

- Môi trường trên mặt đất - không khí

- Môi trường sinh vật

b. Các nhân tố sinh thái ảnh hưởng đến con trâu

Đất, ánh sáng, nhiệt độ, không khí, nước, cỏ, người, hổ, báo, bọ, sán lá gan, chim....

Các nhân tố sinh thái trên bao gồm 3 nhóm :

- Nhân tố vô sinh : ánh sáng, nhiệt độ, không khí, nước, đất....

- Nhân tố hữu sinh : cỏ, bọ, sán lá gan, chim, hổ, báo

- Nhân tố con người

5. Giới hạn sinh thái là gì ?

Vẽ sơ đồ giới hạn về nhiệt độ của cá rô phi ở Việt Nam. Biết rằng cá rô phi Việt Nam có giới hạn nhiệt độ từ \(5^oC\) đến \(42^oC\), trong đó điểm cực thuận là \(30^oC\)

Trả lời :

- Giới hạn sinh thái là giới hạn chịu đựng của cơ thể sinh vật đối với một nhân tố sinh thái nhất định

- Sơ đồ sinh thái của cá rô phi ở Việt Nam:

 

 

6. Nhân tố sinh thái là gì ? Các nhân tố sinh thái được chia thành mấy nhóm ? Hãy sắp xếp các nhân tố sinh thái sau đây theo từng nhóm nhân tố sinh thái sao cho phù hợp : Khí hậu, cạnh tranh, kí sinh, thổ nhưỡng, lượng mưa, chăn nuôi, khai thác, nước biển, trồng trọt, cộng sinh, lai giống, hội sinh ?

Trả lời :

 * Nhân tố sinh thái là những yếu tố của môi trường tác động tới sinh vật

* Có hai nhóm nhân tố sinh thái : nhóm nhân tố hữu sinh (con người và các sinh vật khác) và nhóm nhân tố vô sinh

* Sắp xếp theo từng nhóm nhân tố sinh thái :

- Nhóm nhân tố vô sinh : khí hậu, thổ nhưỡng, lượng mưa, nước biển

- Nhóm nhân tố hữu sinh :

  + Nhân tố các sinh vật khác : cạnh tranh, hội sinh, kí sinh, cộng sinh

  + Nhân tố con người : chăn nuôi, khai thác, trồng trọt, lai giống

Hỏi đáp

Hỏi đáp, trao đổi bài Gửi câu hỏi cho chủ đề này
Luyện trắc nghiệm Trao đổi bài

Tài trợ


Tính năng này đang được xây dựng...