Bài 12. Cơ chế xác định giới tính

CƠ CHẾ XÁC ĐỊNH GIỚI TÍNH

Trong các tế bào lưỡng bội (2n NST) của loài, bên cạnh các NST thường (kí hiệu chung là A) tồn tại thành từng cặp tương đồng Giống nhau ở cả hai giới tính, còn có một cặp NST giới tính tương đồng gọi là XX hoặc không tương đồng gọi là XY. Ví dụ : Trong tế bào lưỡng bội ở nguời có 22 cặp NST thường (44 A) và một cặp NST giới tính XX ở nữ hoặc XY ở nam (hình 12.1)

Hình 12.1 Bộ NST ở người

NST giới tính mang gen quy định các tính trạng liên quan và không liên quan với giới tính. Vi dụ : Ở người  NST Y mang gen SRY còn gọi là nhân tố xác định tinh hoàn, NST X mane gen lặn quy định máu khó đông.

Giới tính ở nhiều loài phụ thuộc vào sự có mặt của cặp XX hoặc XY trong tế bào. Ví dụ : Ờ người, động vật có vú, ruồi giấm, cây gai, cây chua me… cặp NST giới tính của giống cái là XX, cùa giống đực là XY. Ở chim, ếch nhái, bò sát, bướm, dâu tây… cặp NST giới tính của giống đực là XX, cùa giống  cái là XY.

* HƯỚNG DẪN TRẢ LỜI CÂU HỎI :

1. Nêu khái niệm về NST giới tính ? 

Trả lời :

NST giới tính là cặp NST đặc biệt mang gen quy định tính đực, cái và các tính trạng liên quan với giới tính và các tính trạng thường kèm theo.

Ví dụ  :

- Ở người có 23 cặp NST trong đó 22 cặp NST thường và 1 cặp NST giới tính là XX nữ; XY nam

2. Nêu những điểm khác nhau giữa NST thường và NST giới tính ?

Trả lời :

NST giới tính NST thường 

- Có một cặp trong tế bào lưỡng bội

- Khác nhau ở các thể đực và cái

- Tồn tại thành từng cặp tương đồng (XX) hoặc không tương đồng (XY)

- Mang gen quy định giới tinh của cơ thể

- Thường tồn tại với số cặp lớn hơn trong tế bào lưỡng bội

- Giống nhau ở các cá thể đực và cái

- Luôn tồn tại thành từng cặp tương đồng

- Chỉ mang gen quy định tính trạng thường của cơ thể

3. Nêu cơ chế sinh con trai, con gái ở người ?

Trả lời :

- Ở người : 

  + Con trai có cặp NST giới tính XY

  + Con gái có cặp NST giới tính XX

- Khi giảm phân hình thành giao tử, con trai cho 2 loại giao tử (2 loại tinh trùng) X và Y mỗi loại chiếm 50%; con gáo cho 1 loại gioa từ (trứng ) X.

- Khi thụ tinh có sự tổ hợp giữa tinh trùng và trứng hình thành 2 tổ hợp giao tử XY và XX với tỉ lệ 1 : 1

- Sơ đồ :

    P    :    XY     x      XX

    \(G_p\) :   X, Y             X

   \(F_1\)  :   1XY    :     1XX

              1 trai   :      1 gái

Theo lí thuyết thì tỉ lệ trai : gái là 1 : 1, tỉ lệ thực tế ở giai đoạn bào thai là 114 trai : 100 gái

                                                                                  ở tuổi sơ sinh là           105 trai : 100 gái

                                                                                  ở khoảng 10 tuổi          100 trai : 100 gái

                                                                                   ở tuổi già                     cụ ông  < cụ bà

Vì vậy, có thể nói tỉ lệ trai : giá xấp xỉ 1: 1

* Quan niệm cho rằng người mẹ quyết định việc sinh con trai hay gái là sai vì người mẹ chỉ có1 loại trứng mang NST X

4. Giải thích trong cấu trúc dân số tỉ lệ nam : nữ xấp xỉ nhau ?

Trả lời :

- Do 2 loại tinh trùng mang X và mang Y được tạo ra với tỉ lệ ngang nhau

- Tinh trùng mang X và mang Y tham giao vào quá trình thụ tinh với xác suất ngang nhau

5. Sự phân hóa giới tính chịu ảnh hướng các yếu tố nào ?

Trả lời :

Sự phân hóa giới tính chịu ảnh hướng các yếu tố môi trường. Dựa vào đó, con người có thể chủ động để điều chỉnh tỉ lệ đực : cái ở vật nuôi. Nhờ đó, con người có thể tạo ra những vật nuôi theo mục đích của mình

6. Ở những loài mà đực là giới dị giao tử thì trường hợp nào trong các trường hợp sau đây đảm bảo tỉ lệ đực : cái xấp xỉ 1:1?

a)    Số giao tử đực bằng số giao từ cái.

b)    Hai loại giao tử mang NST X và NST Y có số lượng tương đương.

c)    Số cá thể đực và số cá thể cái tròng loài vốn đã bằng nhau.

d)    Sự thụ tinh của hai loại giao tử đực mang NST X và NST Y với trứng có số lượng tương đương.

Trả lời :

Đáp án: b và d

7. Trình bày cơ chế NST giới tính ở người ?

Trả lời :

* Sơ đồ minh họa :

P        :                          Mẹ                     x                       Bố

                              (44A + XX)                               (44 X + XY)

\(G_P\)    :                     22 A + X                               22A + X, 22A +Y

\(F_1\)    :                      44A  + XX            :                  44A + XY

                                Giới cái                                     Giới đực

* Giải thích cơ chế :

- Trong giảm phân tạo giao tử do sự phân li của cặp NST giới tính, dẫn đến giới cái (XX) tạo 1 loại giao tử duy nhất mang NST giới tính X (giới đồng giao tử). Giới đực (XY) tạo 2 loại giao tử tỉ lệ ngang nhau là X và Y ( giới dị giao tử)

- Trong thụ tinh tạo hợp tử : Nếu giao tử cái X kết hợp với giao tử đực X tạo hợp tử XX sẽ phát triển thành cá thể cái. Nếu giao tử cái X kết hợp với giao tử đực Y tạo hợp tử XY  sẽ phát triển thành cá thể đực.

Hỏi đáp

Câu 3 (Gửi bởi trang đặng thị mỹ)
Trả lời
3
Hỏi đáp, trao đổi bài Gửi câu hỏi cho chủ đề này
Luyện trắc nghiệm Trao đổi bài

Tài trợ


Tính năng này đang được xây dựng...